B\u00c2K\u00ce SEMPOZYUMU BEYANINDADIR<\/p>\n
(B\u00e2k\u00ee kalan bu kubbede bir ho\u015f sad\u00e2 imi\u015f)<\/p>\n
\u0130stanbul Medeniyet \u00dcniversitesi, Edebiyat Fak\u00fcltesi, T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Eski T\u00fcrk Edebiyat\u0131 Anabilim Dal\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u00fclkenin ve d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fik yerlerinden otuzdan fazla bilim insan\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cDo\u011fumunun 500. Y\u0131l D\u00f6n\u00fcm\u00fc M\u00fcnasebetiyle \u2018\u015eairler Sultan\u0131\u2019 B\u00e2k\u00ee\u2019yi Anmak ve Anlamak\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 uluslararas\u0131 sempozyuma ben de bir bildiriyle katk\u0131 sa\u011flad\u0131m (14-15 May\u0131s 2026). T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n zirve ve \u00f6nc\u00fc \u015fahsiyetlerinden biri olan B\u00e2k\u00ee\u2019yle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalarda yolun neresinde oldu\u011fumuzu fark etti\u011fimiz bu bilim \u015f\u00f6leni olduk\u00e7a seviyeli ve verimli ge\u00e7ti. Edebiyat Fak\u00fcltesi Dekan\u0131 Ahmet Ko\u00e7ak\u2019\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f, Hatice Aynur\u2019un kapan\u0131\u015f konu\u015fmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra otuzdan fazla bildiriyi nefesimizi tutarak takip ettik. Kendi ad\u0131ma s\u00f6ylemem gerekirse B\u00e2k\u00ee\u2019yi \u00e7al\u0131\u015fma konusu olarak se\u00e7en gen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 be\u011feni ve takdir hisleri i\u00e7inde dinledim. Sunumlar\u0131n etkisiyle olacak \u201cB\u00e2k\u00ee\u2019yi kime sormak, kimden \u00f6\u011frenmek gerekir\u201d, \u201cnas\u0131l anlamak ve anlatmak do\u011fru olur\u201d, \u201cbug\u00fcne ta\u015f\u0131mak neyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d gibi sorular\u0131n da i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 felsef\u00ee tefekk\u00fcrlere dald\u0131\u011f\u0131m da oldu sempozyum boyunca. Bu nedenle bol bol notlar ald\u0131m, \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlardan hareketle \u015ferhler d\u00fc\u015ft\u00fcm zihnimde. Bir meslekta\u015f\u0131m\u0131n sunumunda ge\u00e7en Tanp\u0131nar dikkatleri b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n tetikleyicisi olmu\u015f olabilir. \u0130lk g\u00fcn\u00fcn ak\u015fam\u0131nda dinlenmek yerine Tanp\u0131nar \u00f6devi yapt\u0131m bir s\u00fcre. \u00dcstad\u0131n B\u00e2k\u00ee dikkatlerine olabildi\u011fince h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6z att\u0131m. Ses ve \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esinin kurucu \u015fairi B\u00e2k\u00ee\u2019yi o kadar g\u00fczel anlat\u0131yordu ki Tanp\u0131nar, onun bu vadideki s\u00f6zlerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 buraya almamazl\u0131k edemedim. \u015e\u00f6yle diyordu Tanp\u0131nar:<\/p>\n
\u201cEski \u015fiirin as\u0131l inki\u015faf devri \u0130stanbul\u2019da ve \u0130stanbul leh\u00e7esi te\u015fekk\u00fcl edince ba\u015flar. O kadar az tan\u0131nan Nec\u00e2t\u00ee\u2019nin ve bilhassa B\u00e2k\u00ee\u2019nin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, da\u011f\u0131n\u0131k \u015five ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden ve bu kar\u0131\u015f\u0131k dilin aras\u0131ndan \u015fehirli T\u00fcrk\u00e7esinin zevkini, par\u00e7a par\u00e7a olsa da bulmalar\u0131d\u0131r. Filhakika ancak ondan sonra gelen Nef\u2019\u00ee, Yahya Efendi gibi \u015fairlerdedir ki biz T\u00fcrk\u00e7e ile aruzun tam bir uyu\u015fmaya vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve T\u00fcrk\u00e7enin aruz ahengini hakk\u0131yla benimsedi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.\u201d1<\/p>\n
Edebiyat tarihinin, \u00f6ncesiyle ve sonras\u0131yla yukar\u0131daki fikirlerini uzun uzun izah etti\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ilerleyen sayfalar\u0131ndan birinde Tanp\u0131nar, tam da benim bekledi\u011fimi yap\u0131yor ve bir c\u00fcmlesinin sonunu \u201c\u015eahsiyetleri birbirine \u00e7ok yak\u0131n olan B\u00e2k\u00ee ile Ned\u00eem aras\u0131ndaki fark, iki \u015fairin ya\u015fad\u0131klar\u0131 devirden ibarettir demek pek de hatal\u0131 bir h\u00fck\u00fcm say\u0131lmaz.\u201d (s. 32) ifadesiyle ba\u011fl\u0131yordu. Ne yalan s\u00f6yleyeyim bildirileri dinlerken \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esinin kurucu \u015fairlerinin dizeleri zihnimde doland\u0131 durdu. \u015eimdi onlardan birer beyti T\u00fcrk\u00e7enin olgunla\u015fma seyrini biraz daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmak i\u00e7in burada sizinle payla\u015fmak isterim:<\/p>\n
\u201cTutal\u0131m zenb\u00eel ile g\u00f6kten iner meh-p\u00e2reler<\/p>\n
A begim yerden mi \u00e7\u0131kt\u0131 \u00e2\u015f\u0131k-\u0131 b\u00ee-\u00e7\u00e2reler\u201d (Nec\u00e2t\u00ee).<\/p>\n
\u201cG\u00fcl g\u00fclse d\u00e2im a\u011flasa b\u00fclb\u00fcl aceb de\u011fil<\/p>\n
Z\u00eer\u00e2 kimine a\u011fla demi\u015fler kimine g\u00fcl\u201d (B\u00e2k\u00ee).<\/p>\n
\u201cG\u00fcl\u00fcm \u015f\u00f6yle g\u00fcl\u00fcm b\u00f6yle demekdir y\u00e2re mu\u2019t\u00e2d\u0131m<\/p>\n
Seni ey g\u00fcl sever c\u00e2n\u0131m ki c\u00e2n\u00e2na hit\u00e2b\u0131ms\u0131n\u201d (Ned\u00eem).<\/p>\n
S\u00f6zl\u00fc\u011fe ihtiya\u00e7 duymadan rahatl\u0131kla n\u00fcfuz edebildi\u011fimiz 15, 16 ve 18. y\u00fczy\u0131llarda kaleme al\u0131nan bu beyitler T\u00fcrk\u00e7enin her y\u00f6n\u00fcyle kemale erdi\u011fini g\u00f6stermeye yeter de artar bile. Yahya Kemal\u2019in modern T\u00fcrk \u015fiirini \u201cmusiki c\u00fcmlesi\u201d i\u00e7eren dizelerinden \u00f6rnekler vererek Ned\u00eem\u2019le ba\u015flatmas\u0131n\u0131n ne kadar isabetli oldu\u011funu g\u00f6steren bu patikay\u0131 (Nec\u00e2t\u00ee-B\u00e2k\u00ee-Ned\u00eem) ak\u0131lda tutarak konumuza devam edelim. (\u201cAya\u011f\u0131n sak\u0131narak basma am\u00e2n sult\u00e2n\u0131m \/ D\u00f6k\u00fclen mey k\u0131r\u0131lan \u015f\u00ee\u015fe-i rind\u00e2n olsun.\u201d)<\/p>\n
Sempozyumda bildirileri dinlerken 16. y\u00fczy\u0131la ve B\u00e2k\u00ee\u2019ye o kadar odaklanm\u0131\u015f olmal\u0131y\u0131m ki bir ara \u201c\u00f6ncesi ve sonras\u0131 yokmu\u015f sanki b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk edebiyat\u0131 B\u00e2k\u00ee\u2019den ibaretmi\u015f\u201d fikrine kap\u0131l\u0131yorum. Bende olu\u015fan bu vehmi sunulan bildirilerin yetkinliklerine ba\u011fl\u0131yorum. Allah\u2019tan uzun s\u00fcrm\u00fcyor edebiyat merkezli bu dalg\u0131nl\u0131\u011f\u0131m. T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u00fc edebiyat d\u00f6neminden ba\u015flayarak sanatk\u00e2rlar\u0131n akl\u0131ndan, kalbinden, kaleminden g\u00fcr ve bereketli bir \u0131rmak tavr\u0131yla bug\u00fcne do\u011fru akt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Bu ak\u0131\u015f\u0131n dilden ve insandan kaynaklanan nedenlerle yer yer kesintilere u\u011frad\u0131\u011f\u0131 geliyor hat\u0131r\u0131ma. Oysa Yunus\u2019un \u201cc\u00fcmle \u015fair dost bah\u00e7esi b\u00fclb\u00fcl\u00fc\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fcstur edinmi\u015f biriyim. Tonyukuk\u2019la Tanp\u0131nar, Bilge Ka\u011fan\u2019la Tar\u0131k Bu\u011fra, Dede Korkut\u2019la \u00d6mer Seyfettin, B\u00e2k\u00ee ile Ats\u0131z, Fuzul\u00ee ile Arif Nihat karde\u015ftir indimde.<\/p>\n
Bildirileri dinleyip b\u00fct\u00fcn bu gelgitlerle u\u011fra\u015f\u0131rken telefonumdaki not defterine s\u0131k s\u0131k bir \u015feyler karalarken buluyorum kendimi. Tuttu\u011fum bu notlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 sunaca\u011f\u0131m bildirinin ba\u015f\u0131na veya sonuna eklemeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm de oluyor ve dinledi\u011fim her sunumdan sonra \u00f6z metnim biraz daha \u015fi\u015fiyor. Sempozyumun son oturumunun sondan ikinci s\u0131ras\u0131ndaki bildirimi sunana kadar dinlediklerimin bendeki izlerinden kaynaklanan k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck dikkatler, ikinci bir metin olu\u015fturacak kadar \u00e7o\u011fal\u0131yor. Konu\u015fmaya bunlarla ba\u015flarsam as\u0131l bildirime s\u0131ra gelmeyebilir diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck\u00e7e tedirgin bir ruh h\u00e2line b\u00fcr\u00fcn\u00fcyorum. Biraz da bu y\u00fczden s\u0131ra bana gelince i\u015fin i\u00e7ine \u00c2\u015f\u0131k Pa\u015falar, Tuna Kasideleri, \u015eehzade Mersiyeleri, Karako\u00e7lar s\u0131z\u0131yor ve bildiriyi de\u011fil, bildirinin ancak hik\u00e2yesini anlatabiliyorum.<\/p>\n
S\u0131ra sempozyum s\u0131ras\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131m notlardan birka\u00e7\u0131n\u0131 sizinle payla\u015fmakta. \u0130lki dolayl\u0131 olarak edebiyatta imtidat (s\u00fcreklilik) fikrine g\u00f6nderme yap\u0131yor:<\/p>\n
\u201cS\u00f6zl\u00fc edebiyatlar d\u00f6neminden bug\u00fcne kadarki T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131 kocaman bir matbaa makinesi (veya yekpare bir dil organizasyonu) olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. \u0130cat edip geli\u015ftirdikten sonra makineyi i\u015fletecek veya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131racak bir g\u00fcce, enerjiye ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r. Bug\u00fcnden bakarak s\u00f6ylemek gerekirse fi\u015fi takacak bir priz yoksa yahut bir \u015fekilde prize elektrik gelmiyorsa b\u00fct\u00fcn bu alet edevatlar l\u00fczumsuz birer demir\/tahta\/plastik\/cam y\u0131\u011f\u0131n\u0131na ink\u0131lap eder. Ne kadar nitelikli ve \u00f6zg\u00fcn olursa olsun kendi diliyle makineyi canl\u0131\/fonksiyonel bir organizmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrecek enerjiniz yoksa (veya bir \u00fcr\u00fcn asl\u00ee fonksiyonunda kullan\u0131lm\u0131yorsa) b\u00fct\u00fcn bu ara\u00e7 gere\u00e7ler sadece yer kaplayan i\u015flevsiz e\u015fyalara\/varl\u0131klara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Gelin o makineyi (veya matbaay\u0131) alegorik anlamda edebiyat olarak d\u00fc\u015f\u00fcnelim. En ba\u015f\u0131ndan bug\u00fcne kadarki edeb\u00ee mahs\u00fclleri aradaki engelleri kald\u0131rarak i\u015flevsel h\u00e2le getirmek, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 t\u00fcm y\u00f6nleriyle bug\u00fcn\u00fcn insan\u0131na ve hayat\u0131na ta\u015f\u0131makla m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. E\u011fer onu (kocaman bir dil organizasyonu olan edebiyat\u0131) b\u00fct\u00fcn inceli\u011fiyle d\u00f6nd\u00fcrecek, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131racak, ya\u015fatacak, canl\u0131 k\u0131lacak, g\u00fcncelleyecek ve bug\u00fcne ta\u015f\u0131yacak g\u00fcc\u00fcn\u00fcz\/enerjiniz\/iradeniz\/derdiniz\/ufkunuz yoksa Rene Wellek dediklerinde hakl\u0131 \u00e7\u0131kmaz m\u0131? Ne diyordu Wellek hat\u0131rlayal\u0131m:<\/p>\n
\u2018Bir \u015fey, ancak esas fonksiyonunu kaybetti\u011fi zaman ikinci bir fonksiyon kazan\u0131r. Eski bir \u00e7\u0131kr\u0131\u011f\u0131n bir s\u00fcre s\u00fcs e\u015fyas\u0131 yahut m\u00fczelik bir e\u015fya, yahut art\u0131k \u00e7al\u0131namayacak kadar eskimi\u015f bir piyanonun evde bir masa olarak kullan\u0131lmas\u0131 gibi; ayn\u0131 \u015fekilde bir \u015feyin mahiyeti onun kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u20192<\/p>\n
Wellek\u2019in s\u00f6yledi\u011fini daha a\u00e7\u0131k yazay\u0131m. T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n baz\u0131 d\u00f6nem ve \u015fahsiyetleri sadece birka\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n ilgi alan\u0131na giriyor; de\u011fi\u015fik yollarla \u00e7ocuklar\u0131n, gen\u00e7lerin ve T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fanlar\u0131n istifadesine sunulmuyor veya sunulam\u0131yorsa binlerce y\u0131ll\u0131k birikim yahut ata yadig\u00e2r\u0131 bir kenarda at\u0131l olarak kalacak demektir. Bir millet i\u00e7in bundan daha \u00fcz\u00fcc\u00fc ve gelecek a\u00e7\u0131s\u0131ndan kayg\u0131 verici bir durum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Dilsiz ve edebiyats\u0131z bir millet olmaz da ondan.<\/p>\n
Edebiyatla matbaa aras\u0131nda \u00e7ok da al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k olmayan b\u00f6yle bir ba\u011f\u0131n ni\u00e7in i\u00e7imde filizlenmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir s\u00fcre kendime izah edemedim. Sonra tek ba\u015f\u0131na kurdu\u011fu ve aile fertlerinin yard\u0131m\u0131yla i\u015fletti\u011fi matbaas\u0131 (kendisi yazar, bald\u0131z\u0131 yaz\u0131lan\u0131 dizer, e\u015fi bas\u0131lan formalar\u0131 katlar, k\u0131z karde\u015fi katlanan formalar\u0131 tutkallama i\u015fini g\u00f6r\u00fcr, \u00e7oluk \u00e7ocuk sa\u011fa sola ko\u015fu\u015fturur\u2026) ve hi\u00e7 durmayan kalemiyle on iki beygir g\u00fcc\u00fcnde yaz\u0131 makinesi olarak tavsif edilen, o\u011flundan \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re Sad\u00ee, Fuzul\u00ee, Nef\u00ee ve B\u00e2k\u00ee divanlar\u0131 ile H\u00e2mid\u2019in ve Fikret\u2019in b\u00fct\u00fcn \u015fiirlerini ezbere bilen Ahmet Mithat Efendi geldi akl\u0131ma. Yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam bu lakab\u0131 ona Ahmet Rasim vermi\u015fti. Ger\u00e7i onun bu lakap d\u0131\u015f\u0131nda \u201cHace-i Evvel\u201d, \u201cK\u0131rk Ambar\u201d, \u201cEfendi Baba\u201d, \u201cH\u0131z\u0131r Baba\u201d \u201cKabasakal\u201d gibi daha bir\u00e7ok lakab\u0131 vard\u0131. Ama internetin \u00e7ekmedi\u011fi salonda Ahmet Mithat\u2019\u0131n zaman\u0131nda matbaalar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc hat\u0131rlayamad\u0131m. Neden sonra Erzincan \u00fczerinden kodlad\u0131\u011f\u0131m sat\u0131rlar geliverdi akl\u0131ma. \u201cEski devrin iptidai (ilkel) matbaa makinelerini \u00e7evirmek, hemen hemen b\u00fcy\u00fck bostan dolaplar\u0131n\u0131 \u00e7evirmek kadar kuvvet ve gayret isteyen bir i\u015fmi\u015f. Bu a\u011f\u0131r i\u015fi matbaalarda, Erzincan gibi, Kemah gibi Anadolu\u2019nun muhtelif yerlerinden \u0130stanbul\u2019a gelmi\u015f aslan yap\u0131l\u0131 delikanl\u0131lar g\u00f6r\u00fcrlermi\u015f. Fakat bu vazifenin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kendilerine ba\u015fka hi\u00e7bir i\u015f g\u00f6rd\u00fcr\u00fclmedi\u011fi ve itinayla ihtimamla beslendikleri h\u00e2lde bu delikanl\u0131lar\u0131 bile sarsar, onlar\u0131 bile, k\u0131sa bir zaman i\u00e7inde, kuvvetten takatten keser, hatta s\u0131hhatten mahrum b\u0131rak\u0131rm\u0131\u015f.\u201d (s. 71) Matbaa d\u00f6nd\u00fcrme i\u015finin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve insan hayat\u0131na olumsuz etkilerini bilmem tahayy\u00fcl edebildiniz mi? K\u0131sa bir taramadan sonra \u00f6\u011frendim ki matbaa makineleri bizde de, ba\u015fka memleketlerde de \u00f6nce hayvan ve insan, sonra buhar ve k\u00f6m\u00fcr, bunlar\u0131n pe\u015fi s\u0131ra elektrik ve i\u00e7ten yanmal\u0131 motorlarla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. Devrinin yeniliklere a\u00e7\u0131k insanlar\u0131ndan biri olan Mithat Efendi ba\u015flang\u0131\u00e7ta ilkel y\u00f6ntemlerle i\u015fletti\u011fi matbaas\u0131n\u0131 motorlu matbaa makinelerinin icat edildi\u011fini duyar duymaz yeniler. Sipari\u015f verilerek Avrupa\u2019dan getirtilen bu \u201cmotor\u201d k\u0131sa s\u00fcrede \u0130stanbul\u2019a ula\u015f\u0131r. G\u00fcmr\u00fckten hamallarla ta\u015f\u0131nan matbaa makinesinin par\u00e7alar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu dikkat ve gizem o d\u00f6nemin ceng\u00e2ver hafiyelerinin g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7maz ve Mithat Efendi\u2019nin saraya kar\u015f\u0131 bir kalk\u0131\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu jurnalleri saraya ya\u011fmaya ba\u015flar. Bahsin labirentlerine girmeden s\u00f6ylemek gerekirse \u00e7ok vakit ge\u00e7meden i\u015fin asl\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r ve Efendi Baba rahat bir nefes al\u0131r.3 Ak\u0131l almaz ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na burada girmek istemedi\u011fim bu hadise bana b\u00f6ylesi bir sempozyum notunda yard\u0131m etmi\u015f olabilirdi. Zaten matbaa makineleri ger\u00e7ek ve mecaz anlamda kitab\u0131n ve edebiyat\u0131n olmazsa olmazlar\u0131 de\u011fil miydi? Kol g\u00fcc\u00fcyle mi olur, buhar veya elektrikle mi bilemem ama T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bug\u00fcne kadar canl\u0131 bir organizma olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek, yeniden ele al\u0131p insan\u0131m\u0131za ve hayat\u0131m\u0131za ta\u015f\u0131mak zorunday\u0131z. Edebiyat\u0131n birle\u015ftirici, hayat verici ve gelece\u011fi kurucu g\u00fcc\u00fcnden yararlanmak mecburiyetindeyiz. Yeri gelmi\u015fken s\u00f6yleyeyim. Bu kadar T\u00fcrk devletinin, istenmesine ve ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131na ra\u011fmen arzu edilen birlik ve beraberli\u011fi gerekti\u011fi gibi\/kadar sa\u011flayamamas\u0131nda ge\u00e7mi\u015fi eskilere dayanan T\u00fcrk\u00e7e bahsindeki ihmal ve yanl\u0131\u015flar\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Daha a\u00e7\u0131k yazay\u0131m Tanzimat\u2019a (hatta Cumhuriyet\u2019e) kadar T\u00fcrk\u00e7e hi\u00e7bir zaman lay\u0131k oldu\u011fu de\u011feri g\u00f6rmedi bu topraklarda. Ve T\u00fcrk\u00e7e edebiyat, onu konu\u015fan ve yazanlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 sanatsal faaliyetlerde ilham kayna\u011f\u0131 olmad\u0131 son zamanlara kadar.<\/p>\n
Mademki T\u00fcrk\u00e7e yaram\u0131z\u0131 a\u00e7t\u0131k, bu bahisle ilgisi olan ve yine sempozyumda tuttu\u011fum k\u0131sa bir B\u00e2k\u00ee notunu daha payla\u015fmak isterim:<\/p>\n
\u201cB\u00e2k\u00ee\u2019nin biyografisini eksiksiz olarak ortaya koymak i\u00e7in \u00e7evirilerine de bakmak gerekir. Bu bahiste \u015fairin \u00e7evirilerindeki T\u00fcrk\u00e7e kelime say\u0131lar\u0131n\u0131n (hatta oranlar\u0131n\u0131n) belirleyici oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Baz\u0131 oturumlarda bu oran\u0131 duyunca hem \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m hem \u00fcz\u00fcld\u00fcm. Kula\u011f\u0131ma yanl\u0131\u015f gelmediyse bu oran bazen y\u00fczde onlara kadar d\u00fc\u015febiliyormu\u015f. Bu oran\u0131 y\u00fczde yirmilerde, yirmi be\u015flerde bile varsaysak T\u00fcrk\u00e7e kelimelerin neredeyse sadece c\u00fcmle sonlar\u0131ndaki fiil veya yard\u0131mc\u0131 fiillerden olu\u015ftu\u011fu ger\u00e7e\u011fi \u00e7\u0131kar kar\u015f\u0131m\u0131za. Retrospektif bir bak\u0131\u015fla soruyorum:<\/p>\n
Bu eserleri, bug\u00fcn\u00fcn mant\u0131\u011f\u0131yla ne kadar T\u00fcrk\u00e7e \u00e7eviri sayabiliriz?<\/p>\n
Bu \u00e7evirilerde T\u00fcrk\u00e7e a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir sorun yok mu?<\/p>\n
Bu \u015fartlar alt\u0131nda \u00e7eviriler Arap\u00e7a\u2019dan hangi dile aktar\u0131lm\u0131\u015f oluyor?<\/p>\n
Arap\u00e7a\u2019dan, Fars\u00e7a-Arap\u00e7a kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 ba\u015fka bir dile yap\u0131lan bu aktarmalar\u0131 toplumun T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan kesimi okuyup anlayabiliyor muydu?\u201d<\/p>\n
Bu notu B\u00e2k\u00ee\u2019ye ve ge\u00e7mi\u015fe sempozyum boyunca hi\u00e7 ele\u015ftirel bak\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek i\u00e7in ald\u0131m buraya. Bilim insanlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 konuya g\u00f6m\u00fcld\u00fck\u00e7e korumac\u0131 yanlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor ve bir \u015feyleri g\u00f6rmezden mi geliyor diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemedim.<\/p>\n
(Bu yaz\u0131y\u0131 yazarken bizimle ayn\u0131 tarihte d\u00fczenlenen \u201cEski\u015fehir Sempozyumu\u201d bildirimleri sosyal medya hesaplar\u0131mda pat\u0131r pat\u0131r \u00f6n\u00fcme d\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Yirmi y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131m bu \u015fehirde ben de bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, Eski\u015fehir ve \u015fehrin yeti\u015ftirdi\u011fi insanlarla ilgili yaz\u0131lar hatta kitaplar kaleme ald\u0131m. Beni bo\u015fverin, Eski\u015fehir\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her bilimsel faaliyette bize kucak a\u00e7an, yol g\u00f6steren ve yard\u0131mc\u0131 olan b\u00fcy\u00fcklerime vefa olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek oturumlar yap\u0131ld\u0131 m\u0131? En az\u0131ndan bu Eski\u015fehir dostlar\u0131ndan ya\u015fayanlara plaket veya te\u015fekk\u00fcr belgesi vermek, \u00f6lenlerin yak\u0131nlar\u0131n\u0131 onurland\u0131rmak birilerinin akl\u0131na geldi mi? Rahmetli olan Orhan Keskin, Sedat Yurtseven, \u015eahabettin \u00dcnl\u00fc, Hanefi Yontar, Halil Buttanr\u0131 ve Rasim K\u00f6ro\u011flu gibi b\u00fcy\u00fcklerimin ad\u0131 bir yerlerde ge\u00e7ti mi? Veya oturumlara bunlardan birinin veya birka\u00e7\u0131n\u0131n ad\u0131 verildi mi? Hayatta olan G\u00fcven Tanyeri, Ali Osman G\u00fcl, Saadettin Y\u0131ld\u0131z, Mehmet Ali Kalkan\u2019a te\u015fekk\u00fcr etmek veya onlar\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131 olarak konu\u015fturmak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc m\u00fc? B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 Sivrihisar Kaymakaml\u0131\u011f\u0131 y\u0131llar\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m Eski\u015fehir Valisi Dr. Erdin\u00e7 Y\u0131lmaz Bey\u2019in k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlere ne kadar de\u011fer verdi\u011fini yak\u00eenen bildi\u011fim i\u00e7in yazd\u0131m.<\/p>\n
Umar\u0131m bunlar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc bir \u015fehir vef\u00e2s\u0131yla ayakta durur ve gelece\u011fe ta\u015f\u0131n\u0131r.)<\/p>\n
Sempozyumda duydu\u011fum, B\u00e2k\u00ee\u2019nin en sevdi\u011fim ve Yusuf peygamberle Efendimizi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm<\/p>\n
\u201cSeni Y\u00fbsuf\u2019la g\u00fczellikte sorarlarsa bana<\/p>\n
Yusuf’u g\u00f6rmedim amm\u00e2 seni r\u00e2n\u00e2 bilirim\u201d dizeleriyle ilgili dedikodulardan ruhen rahats\u0131z oldum. Her ne kadar \u201cmart\u0131\u201d da ge\u00e7se kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u015fakala\u015fmalar olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm Edirneli \u015fairlerle B\u00e2k\u00ee aras\u0131ndaki \u201ckargal\u0131\u201d at\u0131\u015fmalar beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. \u201cSaltanat dedikleri bir cih\u00e2n gavgas\u0131d\u0131r\u201d m\u0131sras\u0131 ve bunun i\u00e7inde ge\u00e7ti\u011fi gazel B\u00e2k\u00ee\u2019den \u00e7ok Muhibb\u00ee\u2019ye yak\u0131\u015f\u0131yor bence. Biz ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z konu ve \u015fahsiyetlerle biraz fazla \u00fcnsiyet kuruyor, zaman zaman edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131n da insan oldu\u011funu unutuyoruz.<\/p>\n
Ve te\u015fekk\u00fcrler<\/p>\n
Hatice Aynur Hocam\u0131nkiler kadar ku\u015fat\u0131c\u0131 olmasa da ben de notlar biriktirdim.<\/p>\n
Bu yaz\u0131 sadece sempozyuma odaklanan bir metin olmasa da s\u00f6zlerimi te\u015fekk\u00fcrlerle bitirmek isterim.<\/p>\n
\u0130lk ve en b\u00fcy\u00fck te\u015fekk\u00fcr \u00f6\u011frencilerimize. Kusursuz bir hizmet verdiler ve katk\u0131 sa\u011flad\u0131lar sempozyuma. \u0130nceydiler, fedak\u00e2rd\u0131lar, \u00f6zveriliydiler.<\/p>\n
Dekanl\u0131k makam\u0131n\u0131n sempozyuma her anlamda destek verme \u00e7abalar\u0131n\u0131n birebir \u015fahidiyim. Te\u015fekk\u00fcrler Ahmet Ko\u00e7ak Hocam\u0131z.<\/p>\n
Eski T\u00fcrk Edebiyat\u0131 Anabilim Dal\u0131 hocalar\u0131n\u0131 ve onlara destek veren bu alandan se\u00e7ilmi\u015f misafir meslekta\u015flar\u0131m\u0131 nas\u0131l unuturum, hepsi birbirinden de\u011ferliydi. Sad\u0131k Yazar, \u0130smail G\u00fcle\u00e7, Esma \u015eahin \u00d6zta\u015f, Hasan Kaplan, Furkan \u00d6zt\u00fcrk, S\u00fcreyya Pek\u015fen, Ahmet Emin Sara\u00e7, \u00d6mer Said G\u00fcler ve tabi\u00ee Hatice Aynur Hocalar\u0131ma burada ayr\u0131 ayr\u0131 te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n
Oturum ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yaparak B\u00e2k\u00ee\u2019ye zaman ay\u0131ran ve sempozyuma de\u011fer katan Cihan Okuyucu, Fatih K\u00f6ksal, T\u00fcrkan Alvan, Zeynep Tar\u0131m, Nihat \u00d6ztoprak, Sebahat Deniz ve Mustafa \u00c7i\u00e7ekler Hocalar\u0131m\u0131za da \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n
Son te\u015fekk\u00fcr sempozyuma bildiri ile kat\u0131lan meslekta\u015flar\u0131ma. Onlar olmasa b\u00f6yle bir bilgi \u015f\u00f6leni de olmazd\u0131. Var olsunlar.<\/p>\n
Yaz\u0131y\u0131 Hilmi Yavuz b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn taraf\u0131ma g\u00f6nderip B\u00e2k\u00ee Sempozyumu\u2019nu sel\u00e2mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cB\u00e2k\u00ee\u2019ye R\u00fcbai\u201dsi ile bitireyim:<\/p>\n
ey bak\u0131\u015flar ustas\u0131 umutlar pehlivan\u0131<\/p>\n
sen anlatt\u0131n bir g\u00fclde anlat\u0131lmaz olan\u0131<\/p>\n
biz bir h\u00fczne ba\u015flarken sana \u00e7\u0131rakl\u0131k ettik<\/p>\n
u\u00e7urdu\u011fun ku\u015flard\u0131r \u015fimdi B\u00e2ki Div\u00e2n\u0131<\/p>\n
Not: Esenler Belediyesi, Rami K\u00fct\u00fcphanesi ve E\u011fitim-Bir-Sen\u2019e sempozyuma sa\u011flad\u0131klar\u0131 katk\u0131 ve destekler i\u00e7in ayr\u0131ca te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n
1 Ahmet Hamdi Tanp\u0131nar, \u201cGiri\u015f\u201d, On Dokuzuncu As\u0131r T\u00fcrk Edebiyat\u0131 Tarihi, Derg\u00e2h Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2012, s. 25.<\/p>\n
2 Rene Wellek-Aust\u0131n Warren, Edebiyat Biliminin Temelleri, \u00c7ev. Ahmet Edip Uysal, K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1983, s. 31.<\/p>\n
3 K\u00e2mil Yazg\u0131\u00e7, Babam Ahmet Midhat Efendi, Yay\u0131na Haz\u0131rlayan: \u0130smail Alper Kumsar, K\u0131rm\u0131z\u0131 Kedi Yay\u0131nevi, \u0130stanbul 2020, s. 71-76.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
B\u00c2K\u00ce SEMPOZYUMU BEYANINDADIR (B\u00e2k\u00ee kalan bu kubbede bir ho\u015f sad\u00e2 imi\u015f) \u0130stanbul Medeniyet \u00dcniversitesi, Edebiyat Fak\u00fcltesi, T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Eski T\u00fcrk Edebiyat\u0131 Anabilim Dal\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u00fclkenin ve d\u00fcnyan\u0131n de\u011fi\u015fik yerlerinden otuzdan fazla bilim insan\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u201cDo\u011fumunun 500. Y\u0131l D\u00f6n\u00fcm\u00fc M\u00fcnasebetiyle \u2018\u015eairler Sultan\u0131\u2019 B\u00e2k\u00ee\u2019yi Anmak ve Anlamak\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 uluslararas\u0131 sempozyuma ben de bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":907,"featured_media":49833,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,194,5],"tags":[1959,1956,1957,1958,1604,1960],"class_list":["post-65721","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-guncel","category-kose-yazilari","tag-ahmet-hamdi-tanpinar","tag-baki","tag-divan-edebiyati","tag-klasik-turk-edebiyati","tag-medeniyet-universitesi","tag-urk-dili-ve-edebiyati"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65721"}],"collection":[{"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/907"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65721"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65721\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65722,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65721\/revisions\/65722"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}