(Kanserli Dizeler ve C\u00fcmleler)<\/b><\/p>\n
Toplumlar\u0131n, devletlerin, insanlar\u0131n veya genelleyerek s\u00f6ylemek gerekirse canl\u0131-cans\u0131z bir\u00e7ok varl\u0131\u011f\u0131n kaderini biraz da hastal\u0131klar belirler. Hastal\u0131k deyip ge\u00e7memek l\u00e2z\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc ayaktaki bir a\u011fac\u0131n kurumas\u0131 da hastal\u0131kt\u0131r, kuru bir a\u011fac\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fcmesi de. Bu d\u00f6ng\u00fc di\u011fer varl\u0131klar kadar insan i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Mumyalananlar, kurutulduktan sonra ila\u00e7lan\u0131p \u00f6ylece muhafaza edilenler, hatta bu t\u00fcr varl\u0131klardan, nesnelerden olu\u015fan m\u00fczeler, galeriler insan denen varl\u0131\u011f\u0131n zaman\u0131n ve tarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 durdurma veya tersine \u00e7evirme \u00e7abas\u0131ndan ba\u015fka nedir? (\u201cBeyhude \u00d6mr\u00fcm\u2019\u00fc okuma vaktidir.\u201d)<\/p>\n
Bazen uyar\u0131c\u0131, bazen haz\u0131rlay\u0131c\u0131, bazen de habercidir hastal\u0131klar. B\u00fcnyede arazlar (ar\u0131zalar) g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda dikkatli ol diye uyar\u0131r, bunlar s\u00fcreklilik arz ederse ya\u015fanacak olumsuzluklara haz\u0131rlar, ya\u015fananlar kronikle\u015firse s\u0131k s\u0131k alarm vererek bir ucu \u00f6l\u00fcme \u00e7\u0131kan \u00e7aresizlikleri haber verirler.<\/p>\n
Ya\u015fl\u0131-gen\u00e7, ihtiyar-\u00e7ocuk demeden hayat\u0131 her y\u00f6n\u00fcyle b\u00f6ylesine etkileyen bir olgunun edebiyata ve edebiyat\u00e7\u0131lara n\u00fcfuz etmemesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Do\u011fal olarak bir\u00e7ok kalem sahibine, onlar\u0131n yazd\u0131klar\u0131na ve yazacaklar\u0131na (kurgulara) bir \u015fekilde y\u00f6n verirler.1<\/a> D\u00fcnya edebiyat cumhuriyetini g\u00f6zden ge\u00e7irdi\u011fimizde ba\u015f-di\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, nezle ve gripten tutun veba, kolera, difteri (ku\u015fpalaz\u0131), verem, tifo, s\u0131tma, frengi, \u0130spanyol gribi ve hummaya kadar bir\u00e7ok hastal\u0131k edeb\u00ee eserlerde kendisine yer bulur. (Daniel Defoe, Veba Y\u0131l\u0131 G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Albert Camus, Veba, Stephen King, Mah\u015fer, Gabriel Garc\u00eda M\u00e1rquez, Kolera G\u00fcnlerinde A\u015fk, Jos\u00e9 Saramago, K\u00f6rl\u00fck, Re\u015fat Nuri, Salg\u0131n, Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Ko\u011fu\u015fu vb.)<\/p>\n T\u00fcrk edebiyat\u0131nda bula\u015f\u0131c\u0131 olmayan hastal\u0131klar kadar salg\u0131n hastal\u0131klar da etkili ve belirleyici olmu\u015ftur. Edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n zirve \u015fahsiyetlerinden biri olan Fuz\u00fbl\u00ee\u2019nin;<\/p>\n Ne yanar kimse bana, \u00e2te\u015f-i dilden \u00f6zge;<\/p>\n Ne a\u00e7ar kimse kap\u0131m, b\u00e2d-\u0131 sab\u00e2dan gayr\u0131, dizelerinin -ne kadar do\u011frudur bilemem- \u015fairin yakaland\u0131\u011f\u0131 veba hastal\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etti\u011fini, bu maraz\u0131n \u015fairi \u00f6nce yaln\u0131zl\u0131k ve \u00e7aresizli\u011fe sonras\u0131nda \u00f6l\u00fcme s\u00fcr\u00fckledi\u011fini duyunca, uzun bir s\u00fcre bunun etkisinden kurtulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Sosyal medyada bu bahisle ilgili konunun uzman\u0131 bir akademisyenin yorumuna rastlam\u0131\u015ft\u0131m: \u201cEdebiyat\u0131m\u0131z\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015fairi Fuz\u00fbl\u00ee veba hastal\u0131\u011f\u0131ndan \u015fehit olmu\u015ftu. Zannedersem peygamberimizin \u2018Bir yerde veba \u00e7\u0131karsa e\u011fer siz de o b\u00f6lgede iseniz, oradan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131n.\u2019 \u00e7a\u011flar \u00fcst\u00fc bu hadis-i \u015feriflerine binaen bulundu\u011fu yerden \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada yazd\u0131\u011f\u0131 bir beyti.\u201d<\/p>\n Eski (ve yeni) toplumlar\u0131n maruz kald\u0131klar\u0131nda ciddi bedeller \u00f6dedikleri salg\u0131nlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra her d\u00f6nemin \u00f6ne \u00e7\u0131kan hastal\u0131klar\u0131ndan da bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bazen \u201cveba\u201d \u00f6ne \u00e7\u0131kar, bazen \u201ctif\u00fcs\u201d, bazen \u201cverem\u201d\u2026 Mesela \u201cverem\u201din T\u00fcrk edebiyat\u0131nda tema olarak kendini hissettirmesinin arkas\u0131ndaki etkenlerden biri L\u2019Abb\u00e9 Pr\u00e9vost\u2019un Manon Lescaux adl\u0131 roman\u0131 ise di\u011feri de Alexandre Dumas Fils\u2019in Kamelyal\u0131 Kad\u0131n adl\u0131 yap\u0131t\u0131d\u0131r. Bu eserlerin Tanzimat sonras\u0131 T\u00fcrk edebiyat\u0131na etkileri sonucunda; Nam\u0131k Kemal\u2019in Zavall\u0131 \u00c7ocuk piyesinde, Recaizade\u2019nin Vuslat\u2019\u0131nda, Abd\u00fclhak Hamit\u2019in \u0130\u00e7li K\u0131z\u2019\u0131nda, Halit Ziya\u2019n\u0131n Bir \u00d6l\u00fcn\u00fcn Defteri\u2019nde sevdi\u011fine kavu\u015famad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in verem olup \u00f6len tipler i\u015flenmi\u015ftir.2<\/a> Uzun y\u0131llar devam eden ve hiss\u00ee bir edebiyat\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olan bu s\u00fcrecin en \u00e7ok etkiledi\u011fi topluluk Servet-i F\u00fcn\u00fbn\u2019dur. Bu d\u00f6nem edebiyat\u0131n\u0131n h\u00e2kim rengi \u201csar\u0131\u201d ise resm\u00ee hastal\u0131\u011f\u0131 da \u201cverem\u201ddir. (\u201cF\u0131r\u00e7am kad\u00eed bir a\u011fac\u0131n hasta bir dal\u0131.\u201d \/ \u201c\u015eu r\u00fb-y\u0131 zerd-i sefalet…\u201d)<\/p>\n \u015eeker (diyabet), kolesterol, tansiyon, romatizma, kalp ve damar rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 gibi belli bir ya\u015ftan sonra hemen herkeste g\u00f6r\u00fclen hastal\u0131klar\u0131 bir kenara b\u0131rakarak s\u00f6ylemek gerekirse g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131 \u00e7aresiz b\u0131rakan ana hastal\u0131k \u201ckanser\u201d olsa gerektir. Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131 k\u0131smen (veya tamamen) kontrol alt\u0131na almay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f olsa da \u201ckanser\u201d bahsinde hen\u00fcz insanl\u0131\u011f\u0131 rahatlatacak bir geli\u015fme kaydedilememi\u015ftir. Son g\u00fcnlerde edebiyata ilgi duyan hemen herkesin diline pelesenk olup dizisi de \u00e7ekilen Masumiyet M\u00fczesi<\/b>\u2019nin ba\u015fkahraman\u0131 Kemal\u2019in babas\u0131 M\u00fcmtaz Bey\u2019in gizli bir a\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu, evlenme vaadiyle oyalanan kad\u0131n\u0131n \u201ckanser\u201dden \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc okuyunca (ve seyredince) \u015fa\u015f\u0131rm\u0131yoruz. \u0130hmal edilmek ince ruhlu insanlar\u0131 eskiden \u201cverem\u201d yapard\u0131 art\u0131k \u201ckanser\u201d yap\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru yakla\u015ft\u0131k\u00e7a kanserin edeb\u00ee eserlerde daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le gelmesinin yan\u0131 s\u0131ra yap\u0131tlar\u0131nda bu temay\u0131 i\u015fleyenlerin de hastal\u0131\u011fa daha s\u0131k maruz kald\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. K\u00fc\u00e7\u00fck bir ara\u015ft\u0131rma sonucunda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z isimler bu hastal\u0131\u011f\u0131n edebiyat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda ne kadar yayg\u0131n h\u00e2le geldi\u011fini g\u00f6steriyor: Ahmet Hikmet M\u00fcft\u00fco\u011flu (1870-1927), Fakir Baykurt (1929-1999), Aziz \u00c7al\u0131\u015flar (1942-1995), Emin B\u00fclent Serdaro\u011flu (1886-1942), N\u00fczhet Erman (1926-1996), Hakk\u0131 S\u00fcha Gezgin (1895-1963), Re\u015fat Nuri G\u00fcntekin (1889-1956), Cevat \u015eakir Kabaa\u011fa\u00e7l\u0131 (1890-1973), Mehmet Akif \u0130nan (1940-2000), Bilge Karasu<\/a> (1930-1995), Osman Cemal Kayg\u0131l\u0131 (1890-1945), Kemal Tahir (1910-1973), Bekir S\u0131tk\u0131 Kunt (1905-1959), Mithat Cemal Kuntay (1885-1956), Berna Moran (1921-1993), Fahir Onger (1920-1971), \u00d6zdemir Asaf (1923-1981), Tezer \u00d6zl\u00fc (1942-1986), \u0130smail Habip Sev\u00fck (1892-1954), Sabri Esat Siyavu\u015fgil (1907-1968), Sevgi Soysal (1936-1976), Ruhi Su (1912-1985), A\u015f\u0131k Veysel (1894-1973), Ahmet \u0130hsan Tokg\u00f6z (1868-1942), Tomris Uyar (1941-2003), Cahit Zarifo\u011flu (1940-1987)\u2026 (\u015eeker hastal\u0131\u011f\u0131ndan -veya gizli \u015fekerden- \u00f6len Tevfik Fikret ile \u00d6mer Seyfettin\u2019i nas\u0131l unuturum.)<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131klama ve yorumlar\u0131 Georgi Gospodinov\u2019un Bah\u00e7\u0131van ve \u00d6l\u00fcm<\/b>3<\/a> adl\u0131 roman\u0131n\u0131n can yak\u0131c\u0131 yerlerinden birini masaya yat\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131m. Romanda, ac\u0131 e\u015fi\u011finin a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerin ba\u015f\u0131nda bu hastal\u0131kla ilgili k\u0131sa bir \u00e7\u00f6z\u00fcmlemenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 paragraf ile sonras\u0131nda kullan\u0131lan \u00fc\u00e7 c\u00fcmle gelir. Bu ibarelere g\u00f6re kanseri ba\u015fka hastal\u0131klarla ayn\u0131 kefeye koymak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu \u00f6yle bir hastal\u0131kt\u0131r ki kimseye kahraman olma f\u0131rsat\u0131 vermez, s\u00f6z hakk\u0131 tan\u0131maz. Kanseri bir kere olsun kendi ad\u0131yla birlikte duyan, onu duymadan (ya\u015famadan) \u00f6nceki haline d\u00f6nemez. Eskisi gibi bekleyemez, umut edemez, sevemez, g\u00fclemez. Kelimeler art\u0131k eski anlamlar\u0131na gelmez \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cKanser hastas\u0131n\u0131n mitolojisi yoktur, kanserden \u00f6lmenin romantizmi yoktur. Bak\u0131\u015flar \u00fczerinden ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131r. Hastal\u0131k sizi i\u00e7ten fetheder, yiyip bitirir. Sadece saydam derinin alt\u0131ndan beliren kemikler kal\u0131r.\u201d (s. 80) Gospo\u2019nun ifadesiyle s\u00f6ylemek gerekirse \u201cKanserin, \u00f6rne\u011fin kalp krizinden farkl\u0131 olarak, i\u011fren\u00e7, u\u011fursuz, insan \u00f6n\u00fcnde an\u0131lmamas\u0131n\u0131 gerektiren bir yan\u0131 vard\u0131r.\u201d (s. 80)<\/p>\n Bah\u00e7\u0131van ve \u00d6l\u00fcm<\/b>\u2019\u00fcn kahramanlar\u0131ndan olan baban\u0131n, kanser te\u015fhisinden sonra on yedi y\u0131l daha hayata tutunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u201cbah\u00e7e\u201d ve \u201ck\u0131r hayat\u0131\u201d olmu\u015ftur ki buna, toprak ve topra\u011f\u0131n \u00e7ocuklar\u0131na -ku\u015flara, kedilere, k\u00f6peklere, a\u011fa\u00e7lara, \u00e7i\u00e7eklere, otlara, \u00e7ay\u0131rlara- s\u0131\u011f\u0131nma da denebilir. I\u015f\u0131n tedavileri ve kemoterapiler sa\u011flad\u0131klar\u0131 yarar kadar h\u0131rpalar ve y\u0131prat\u0131rlar da hastay\u0131. Bu durum ya\u015fl\u0131 adam\u0131n her g\u00fcn biraz daha i\u00e7ine kapanmas\u0131na neden olur. Eski kahkahalar\u0131n, taze-ne\u015feli tav\u0131r ve davran\u0131\u015flar\u0131n yerini sessiz bir monolog ve kelimesiz bir v\u00fccut dili al\u0131r.<\/p>\n Kansere yakalananlarda (ve babada) g\u00f6r\u00fclen belirgin durumlardan biri de duygular\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131 tetiklemesi durumudur. Hasta baba, babas\u0131n\u0131n kendisine hi\u00e7 sar\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 uzun bir \u00f6mr\u00fcn son zamanlar\u0131nda ilk defa bu s\u00fcre\u00e7te dile getirir ki bu itiraf, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi do\u011frular. Romanda kanseri tan\u0131mlayan \u00e7arp\u0131c\u0131 ifadelerden biri \u201c\u2026 Yo\u011fun ac\u0131lara dayanamayan \u00c7udomir\u2019in hastanenin penceresinden atlamas\u0131d\u0131r ki bu \u00f6rnek tek ba\u015f\u0131na bu hastal\u0131\u011f\u0131n insan \u00fczerindeki y\u0131k\u0131c\u0131 etkisini g\u00f6stermesine yeter.\u201d (s. 64-65) yarg\u0131 ibaresidir. Bir Bulgar yazar\u0131n (Gospo), 1932 y\u0131l\u0131nda Bursa\u2019y\u0131 ziyaret eden ve bu geziyi yap\u0131tlar\u0131na yans\u0131tan bir ba\u015fka Bulgar hik\u00e2yeci ve ressam \u00c7udomir\u2019e (1890-1967) kanser hastal\u0131\u011f\u0131 ba\u011flam\u0131nda g\u00f6nderme yapmas\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek istiyorum, gelecekte T\u00fcrk-Bulgar edebiyatlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015facaklar i\u00e7in. (Bilgi i\u00e7in bkz. \u201cH\u00fcseyin Mevsim, P\u0103tuvaneto na Chudomir v Turtsiia (1932), [\u00c7udomir\u2019in 1932 T\u00fcrkiye Gezisi], \u0130zdatelstvo \u201cJanet 45\u201d, Plovdiv 2012.; H\u00fcseyin Mevsim, Bulgar Yazar ve Ressam \u00c7udomir\u2019in 1932 T\u00fcrkiye \u0130zlenimleri, Sbornik nauchni dokladi, Universitetsko izdatelstvo \u201cPaisiy Hilendarski\u201d, Plovdiv 2012.\u201d)<\/p>\n Yaz\u0131n\u0131n bu noktas\u0131nda Gospo\u2019nun yazarl\u0131k mesle\u011fine g\u00f6sterdi\u011fi sayg\u0131y\u0131 (ve bu mesle\u011fin hakk\u0131n\u0131 vermek i\u00e7in harcad\u0131\u011f\u0131 eme\u011fi) hastal\u0131ktan hareketle biraz daha somut h\u00e2le getirmek isterim. Nitelikli (veya ikna edici) bir kurgunun ortaya \u00e7\u0131kabilmesi i\u00e7in yazar\u0131n ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 elbette \u00f6nemli ve de\u011ferlidir. Fakat kurgu dedi\u011fimiz ger\u00e7eklik sadece ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n ba\u015fka bir ba\u011flamda k\u00e2\u011f\u0131da aktar\u0131lmas\u0131na indirgenemez. Kurmaca d\u00fcnyada olu\u015fturulan ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n zaman\u0131n ruhuna uygun gerek\u00e7e ve olgularla da desteklenmesi gerekir. Bir roman kahraman\u0131 \u201ckanser\u201d hastal\u0131\u011f\u0131na yakalan\u0131yorsa bu hastal\u0131kla ilgili temel terim ve kavramlar\u0131n kurgu i\u00e7inde yerli yerinde kullan\u0131lacak derecede bilinmesi, hatta \u00f6z\u00fcmsenmesi gerekir. Orhan Pamuk\u2019un Masumiyet M\u00fczesi<\/b>\u2019nde, baz\u0131 kahramanlar \u00fczerinden sinema ve m\u00fcze tarih\u00e7isi gibi davran\u0131p okuru bilgi bombard\u0131man\u0131na tutmas\u0131 \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi. Bah\u00e7\u0131van ve \u00d6l\u00fcm<\/b>\u2019deki bir paragraf ve \u00fc\u00e7 c\u00fcmle Gospo\u2019nun dersine ne kadar iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131d\u0131r. Kanser ve dolay\u0131s\u0131yla t\u0131p literat\u00fcr\u00fcne bu kadar h\u00e2kimiyet yazar\u0131n mesle\u011fine sayg\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterir ve bu emek sonuna kadar alk\u0131\u015f\u0131 hak eder:<\/p>\n \u201cBilateral apikal fibrozis\u2026 Plevra tabanl\u0131 y\u00fcksek metabolik aktiviteye sahip lezyon\u2026 Karaci\u011ferin her iki lobunda 55 mm\u2019ye ula\u015fan farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde y\u00fcksek m. aktiviteye sahip \u00e7ok say\u0131da lezyon, daha b\u00fcy\u00fck olanlarda masif merkezi nekroz\u2026 Sol femurda ve boyunda \u00e7ok say\u0131da metabolik olarak aktif kemik metastazlar\u0131, sa\u011f femur ve boyunda\u2026 Beyin-omurilik kanal\u0131na yay\u0131lma \u015f\u00fcphesi\u2026<\/p>\n \u015eimdiye kadar Latincenin \u00f6l\u00fc bir dil oldu\u011funu bilirdim.<\/p>\n \u015eimdi onun \u00f6l\u00fcm\u00fcn dili oldu\u011funu biliyorum.<\/p>\n \u00d6l\u00fcm Latince konu\u015fur.\u201d (s. 32)<\/p>\n Paragraf\u0131 biraz daha anla\u015f\u0131l\u0131r h\u00e2le getirelim: \u201cBilateral apikal fibrozis\u201d, akci\u011ferlerin \u00fcst b\u00f6l\u00fcmlerinde her iki tarafta eskiye ait sertle\u015fmi\u015f doku izlerini ifade eder. \u201cPlevra tabanl\u0131 y\u00fcksek metabolik aktiviteye sahip lezyon\u201d, akci\u011fer zar\u0131na kom\u015fu, h\u00fccresel olarak yo\u011fun faaliyet g\u00f6steren (\u00e7o\u011fu zaman kanserle ili\u015fkili olabilen) bir anormal alan\u0131 tan\u0131mlar. Karaci\u011ferin her iki lobunda 5,5 cm\u2019ye kadar ula\u015fan ve \u201cy\u00fcksek metabolik aktivite\u201d g\u00f6steren \u00e7ok say\u0131da lezyon bulunmas\u0131, bu organda birden fazla aktif t\u00fcm\u00f6r oda\u011f\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr. \u201cMasif merkezi nekroz\u201d, b\u00fcy\u00fck kitlelerin ortas\u0131nda h\u00fccre \u00f6l\u00fcm\u00fc ve doku y\u0131k\u0131m\u0131 oldu\u011funu belirtir. \u201cFemurda ve boyunda metabolik olarak aktif kemik metastazlar\u0131\u201d ifadesi, hastal\u0131\u011f\u0131n uyluk kemi\u011fi ve kal\u00e7a b\u00f6lgesine yay\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu anlat\u0131r. \u201cBeyin-omurilik kanal\u0131na yay\u0131lma \u015f\u00fcphesi\u201d ise hastal\u0131\u011f\u0131n omurilik kanal\u0131na do\u011fru ilerlemi\u015f olabilece\u011fini, ancak bunun kesinle\u015fmedi\u011fini belirtir. Genel olarak bu paragraf, bir hastal\u0131\u011f\u0131n birden fazla organa yay\u0131lm\u0131\u015f ileri evresini tarif etmektedir.<\/p>\n Bir roman kahraman\u0131n\u0131n \u00e7aresi olmayan bir hastal\u0131\u011fa yakalanmas\u0131, bunun raporlar da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak \u201csteril t\u0131bb\u00ee bir dille\u201d bu kadar ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde ve okuru metinden uzakla\u015ft\u0131rmayan bir yakla\u015f\u0131mla yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fclmesi romanc\u0131l\u0131k tarihi bak\u0131m\u0131ndan k\u0131ymetlidir. Ve \u015fu ifade, d\u00fcnya dillerinin en \u00e7arp\u0131c\u0131, yak\u0131c\u0131 ve kal\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm tespitlerinden birini i\u00e7erir: \u201c\u015eimdiye kadar Latincenin \u00f6l\u00fc bir dil oldu\u011funu bilirdim. \/ \u015eimdi onun \u00f6l\u00fcm\u00fcn dili oldu\u011funu biliyorum.<\/b>\u201d<\/p>\n Kendi c\u00fcmlelerimle toparlayay\u0131m: B\u00fct\u00fcn bu raporlar, terimler, g\u00f6stergeler kronikle\u015fen ve s\u0131k s\u0131k alarm verip bir ucu d\u00fcnya de\u011fi\u015ftirmeye kadar \u00e7\u0131kan \u00e7aresizlikleri bize haber vermiyor mu?<\/p>\n Bu tavr\u0131n T\u00fcrk edebiyat\u0131ndaki \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerinden biri Beh\u00e7et Necatigil\u2019in \u00f6lmeden bir ay \u00f6nce bir \u015fair ve kanser hastas\u0131 olarak \u201cBronskopi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u015fiirdir. T\u0131bb\u00ee bir yakla\u015f\u0131mla s\u00f6ylemek gerekirse bir yazar\u0131n kendi eliyle yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcm(\u00fc kabulleni\u015f) belgesi olarak da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek \u201cpatoloji raporu\u201ddur bu metin. \u015eiirde hayatla kurgu i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7er, yazarla eser de. \u015eiirin \u00f6znesi bu sefer metinde yer verece\u011fi temay\u0131 ve terimleri kitaplardan de\u011fil hayat\u0131n kendisinden, ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan, dinmeyen ac\u0131lar\u0131ndan \u00f6\u011frenir. \u00c7ocuklu\u011fundan beri yakas\u0131n\u0131 b\u0131rakmayan \u201cadenit t\u00fcberk\u00fcloz\u201dla ba\u015f etmeyi ba\u015faran ve bir \u015fekilde ya\u015fama tutunan Necatigil kansere s\u00f6z ge\u00e7iremez ve hayata, hayat\u0131n\u0131 adad\u0131\u011f\u0131 \u015fiirle veda eder. Onu tan\u0131yanlar bilir ki Necatigil\u2019in hayat\u0131 da \u015fiire d\u00e2hildir ve y\u00fck de\u011fildir. (\u201c\u015eairler yazmadan \u00f6nce \/ Kimse \u00f6l\u00fcm\u00fc sevmezdi.\u201d)<\/p>\n \u201cGenel anestezi alt\u0131nda<\/p>\n Sa\u011f ana bron\u015fa girildi<\/p>\n K\u0131smen mobil ve normal mukoza<\/p>\n A\u00e7\u0131k bron\u015f a\u011f\u0131zlar\u0131, segment ve lob<\/p>\n Sekresyon yok, t\u00fcm\u00f6ral bir kitleye rastlanmad\u0131.<\/p>\n D\u0131\u015far\u0131dan ve sol yandan bask\u0131 alt\u0131nda<\/p>\n Sol ana bron\u015f<\/p>\n Rijit bronkoskopiyle g\u00f6r\u00fclen bir k\u0131sm\u0131nda<\/p>\n Mukoza normal.<\/p>\n \u0130ntrabron\u015fit bir patolojiye rastlanmad\u0131.<\/p>\n Sol plevrada s\u0131v\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki yere<\/p>\n Torosentez yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n Hasta bu durumda bir mediasten t\u00fcm\u00f6r\u00fc<\/p>\n Bir mediasten t\u00fcm\u00f6r\u00fc<\/p>\n \u0130zlenimini veriyor<\/p>\n \u0130noperabl bir t\u00fcm\u00f6r. 10 Kas\u0131m 1979\u201d)4<\/a><\/p>\n *bronskopi: burun veya a\u011f\u0131z yoluyla ince, plastik bir kamera t\u00fcp\u00fc ile akci\u011ferler ve solunum yollar\u0131n\u0131n incelendi\u011fi i\u015flemdir.<\/p>\n *bron\u015f: soluk borusunun\/yollar\u0131n\u0131n akci\u011fere uzanan b\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/p>\n *mukoza: sindirim (a\u011f\u0131z, mide, ba\u011f\u0131rsaklar) ve solunum (burun, soluk borusu) sistemlerini kaplayan nemli tabaka\/k\u0131s\u0131m<\/p>\n *lob: par\u00e7a\/b\u00f6l\u00fcm, her akci\u011fer segmentlere ayr\u0131l\u0131r<\/p>\n *segment: her lob da daha k\u00fc\u00e7\u00fck segmentlere ayr\u0131l\u0131r<\/p>\n *sekresyon: salg\u0131 maddesi (\u0131slak, s\u00fcm\u00fcks\u00fc ak\u0131nt\u0131)<\/p>\n *t\u00fcm\u00f6r: iyi ya da k\u00f6t\u00fc huylu olabilen kitle<\/p>\n *rijit bronskopi: alt solunum yolunu incelemek ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemek i\u00e7in kullan\u0131lan ara\u00e7<\/p>\n *intrabron\u015fit: bron\u015flar\u0131n i\u00e7i<\/p>\n *plevra: akci\u011ferlerin d\u0131\u015f\u0131n\u0131 kaplayan ba\u011f doku<\/p>\n *torosentez: g\u00f6\u011f\u00fcs kafesinden t\u00fcple girerek plevralar aras\u0131ndaki s\u0131v\u0131dan \u00f6rnek almak<\/p>\n *mediasten: g\u00f6\u011f\u00fcs kafesinde yer alan ve akci\u011ferin arkas\u0131nda kalan alan<\/p>\n *inoperabl: ameliyat edilemez\/son seviye t\u00fcm\u00f6r<\/p>\n *adenit t\u00fcberk\u00fcloz: t\u00fcberk\u00fclozun (verem) akci\u011fer d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fclen ve cilt \u00fczerinde olu\u015fan belirtisi<\/p>\n \u201c\u0130noperabl t\u00fcm\u00f6r\u201d son a\u015famada, ameliyat edilemez t\u00fcm\u00f6r demektir. \u0130nsan kendi sonunu t\u0131bb\u00ee bir terimle ancak bu kadar sakince ve kabulleni\u015fle (tevekk\u00fclle) haber verir diyor, annesi hem\u015fehrim olan Necatigil\u2019e rahmet diliyorum. Daha fazla \u201cBronskopi\u201dye girmiyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc metin ve anlam kan\u0131yor. (\u201cAhmet Abi, g\u00fczelim, bir mendil niye kanar \/ Di\u015f de\u011fil, t\u0131rnak de\u011fil bir mendil niye kanar \/ Mendilimde kan sesleri.\u201d)<\/p>\n Gospo\u2019nun kurgu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 konular\u0131 Necatigil\u2019in hayat dersinde \u00f6\u011frenmesi her zaman i\u00e7imi ac\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. Peyami de Necatigil\u2019e benzemez mi bu y\u00f6n\u00fcyle? Pamuk daha \u00e7ok Gospo\u2019nun y\u00f6ntemini benimser. (Hasta sanat\u00e7\u0131lar \u00e7oktur ama saral\u0131 Dostoyevski ile beynindeki t\u00fcm\u00f6r\u00fcn\u00fcn erken ya\u015fta T\u00fcrk\u00e7eden kopard\u0131\u011f\u0131 O\u011fuz Atay\u2019\u0131 anmazsam olmaz.) Yazanla okuyan\u0131 en uygun istasyonda bulu\u015fturmak i\u00e7in ele\u015ftirmenlerin (hatta akademisyenlerin) en az yazarlar kadar dersini iyi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve \u00f6zverili olmas\u0131 gerekmez mi? Elbette gerekir, yoksa bah\u00e7\u0131vanlar\u0131 olmayan \u00e7orak bah\u00e7ede nitelikli okur yeti\u015fmeyecek. \u0130yi yazarlar iyi okurlarla nefes al\u0131r, onlar olmazsa kalem de \u00f6l\u00fcr, dil de, bah\u00e7e de\u2026 Dilsizlik (yani T\u00fcrk\u00e7esizlik) cinnetin cehaletle at ba\u015f\u0131 gitti\u011fi d\u00fc\u015fme h\u00e2lidir.<\/p>\n Bu yaz\u0131da \u201ckanser\u201d konulu filmlere, Karadeniz\u2019in kanserle sava\u015f\u0131na, \u00c7ernobil\u2019e, Svetlana Aleksiyevi\u00e7\u2019in Nobel alan \u00c7ernobil Duas\u0131 Gelece\u011fin Tarihi\u2019ne, Volkan Konak\u2019\u0131n Cerrahpa\u015fa t\u00fcrk\u00fcs\u00fcne ve benim i\u00e7in Ka\u00e7kar Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n i\u00e7li deresi K\u00e2z\u0131m Koyuncu\u2019ya giremedim. B\u00fct\u00fcn sular\u0131n\u0131 h\u00fcz\u00fcn ve insanl\u0131k denizine ak\u0131tan Koyuncu\u2019ya ve \u201cGelavera Deresi\u201dne bor\u00e7lu kald\u0131m.<\/p>\n K\u0131sa yaz diyor dostlar (hakl\u0131lar \u201cyaz\u201d da k\u0131sa \u201c\u00f6m\u00fcr\u201d de) az yaz demek bu benim i\u00e7in ayn\u0131 zamanda. Onlara bir m\u00fcjdem var, \u00e7o\u011fu gitti az\u0131 kald\u0131.<\/p>\n Ekler:<\/b><\/p>\n Kanserli bir hat\u0131ra:<\/b><\/b><\/p>\n \u201c1960 darbesinde zulme u\u011frayan Tevfik \u0130leri \u00e7ekti\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lar sonucunda kanser hastal\u0131\u011f\u0131na yakalan\u0131r. B\u00fcy\u00fck ac\u0131lar sonucunda metanetini kaybetmeyen bu insan 31 Aral\u0131k 1961\u2019de Hakk\u2019a y\u00fcr\u00fcr. Cenazesi kald\u0131r\u0131l\u0131rken onu \u00e7ok seven bir hem\u015fire fazla a\u011flay\u0131nca \u201csorgu\u201dya \u00e7ekilir. Neden bu kadar \u00e7ok a\u011flad\u0131\u011f\u0131 sorulur hem\u015fireye. Cevap \u015f\u00f6yledir: \u201cBen mesaim ile idareye ba\u011fl\u0131y\u0131m, duygular\u0131mla de\u011fil…\u201d<\/p>\n Bir dost mektubu:<\/b><\/b><\/p>\n \u201cHay\u0131rl\u0131 Ramazanlar\u0131n\u0131z olsun \u00dcstad\u0131m.<\/p>\n Bah\u00e7\u0131van ve \u00d6l\u00fcm<\/b> merkezli yaz\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 t\u0131pk\u0131 di\u011fer yaz\u0131lar\u0131n\u0131z gibi be\u011fenerek ve b\u00fcy\u00fck keyif alarak okuyorum. Bahsi ge\u00e7en roman\u0131 okumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m \u00e7ok zorland\u0131m. Zorlanmam\u0131n sebebi kitapla ilgili de\u011fil kendimle ilgili. \u00c7ok \u015f\u00fck\u00fcr ki benim annem ve babam hayatta, epeyce ya\u015fland\u0131lar. Hele babam tam piri fani oldu. \u00c7ocuklu\u011fumda ve gen\u00e7li\u011fimde hatta d\u00f6rt be\u015f sene evvel g\u00f6lgesinden dahi korktu\u011fum babam\u0131 bu halde g\u00f6rmek de\u011fi\u015fik bir duygu. Bir T\u00fcrk filminden bir replik kaz\u0131nm\u0131\u015ft\u0131 zihnime: Babalar \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 y\u0131karken g\u00fcler, \u00e7ocuklar babalar\u0131n\u0131 y\u0131karken a\u011flarm\u0131\u015f. Nas\u0131l dokunakl\u0131 bir s\u00f6z… Ne zaman anneci\u011fimin yan\u0131ndan ayr\u0131lsam akl\u0131ma Ah Muhsin \u00dcnl\u00fc\u2019n\u00fcn \u201c-Resulullahla Benim Aramdaki Farklar-\u201d<\/b> \u015fiiri geliyor:<\/p>\n \u201cResulullah s\u00fcper bir insand\u0131, ben o kadar de\u011filim.<\/p>\n Resulullah yolda Ebu Bekir\u2019i g\u00f6rse \u2018Es Selamu Aleyk\u00fcm Ya S\u0131dd\u0131k\u2019 derdi,<\/p>\n Ben yolda Ebu Bekir\u2019i g\u00f6rsem tan\u0131mam.<\/p>\n Resulullah asla yalan s\u00f6ylemezdi; ben annem \u00f6l\u00fcrken hi\u00e7 a\u011flamad\u0131m.<\/p>\n Ben annem \u00f6l\u00fcrken \u00e7ok a\u011flad\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc annem<\/p>\n G\u0131rtla\u011f\u0131ndan h\u0131r\u0131lt\u0131lar \u00e7\u0131kar\u0131rken nas\u0131l terliyordu, g\u00f6rmeliydiniz.<\/p>\n Resulullah Azrail\u2019i yolda g\u00f6rse tan\u0131rd\u0131.<\/p>\n Ben Azrail\u2019i annemin yan\u0131nda g\u00f6rseydim ona bir \u00e7ift laf\u0131m olurdu.<\/p>\n Derdim ki: \u2018\u015eimdi yani af edersin ama o s\u0131kt\u0131\u011f\u0131n annemin g\u0131rtla\u011f\u0131.\u2019<\/p>\n Resulullah olsa ona bunlar\u0131 s\u00f6ylesem o bana g\u00fcl\u00fcmserdi;<\/p>\n O bana g\u00fcl\u00fcmserdi, ben ona derdim ki:<\/p>\n \u2018Anam babam yoluna feda olsun ey Allah\u2019\u0131n Resul\u00fc;<\/p>\n Fakat \u015fu koca melek, annemin g\u0131rtla\u011f\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131yor, bir \u015feyler yapamaz m\u0131y\u0131z?..\u2019<\/p>\n Resulullah orada olsayd\u0131 annemin elini tutard\u0131 derdi ki:<\/p>\n \u2018K\u0131z\u0131m ha gayret!\u2019;<\/p>\n Ben orada olsayd\u0131m annemin elini tutard\u0131m ve derdim ki:<\/p>\n \u2018Anneci\u011fim \u00f6lmesen\u2026\u2019<\/p>\n Ben oradayd\u0131m annemin elini tuttum ve dedim ki:<\/p>\n \u2018Anneci\u011fim seni ben\u2026\u2019<\/p>\n Annem d\u00f6nd\u00fc bana bir bakt\u0131 o bak\u0131\u015f\u0131 g\u00f6rmeliydiniz.<\/p>\n Resulullah o bak\u0131\u015f\u0131 g\u00f6rseydi merhametten a\u011flard\u0131;<\/p>\n Ben o bak\u0131\u015f\u0131 g\u00f6rd\u00fcm, ha\u015fyetten bay\u0131lacakt\u0131m ama annem elimden tuttu.<\/p>\n Ne tuhaf, anneler \u00f6l\u00fcrken bile \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n<\/p>\n Anneler \u00f6l\u00fcrken bile \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ellerini b\u0131rakm\u0131yor ne tuhaf\u2026<\/p>\n Resulullah \u00e7ok \u015fansl\u0131 bir insan<\/p>\n Annesi \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde o k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fckt\u00fc;<\/p>\n Benim annem \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde ben k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck de\u011fildim,<\/p>\n Zaten \u015fansl\u0131 birisi de de\u011filimdir, filmlerim i\u015f yapmaz.<\/p>\n Annem daha yeni \u00f6ld\u00fc fazla uzakla\u015fm\u0131\u015f olamaz!<\/p>\n Olamaz dedim annem son nefesini al\u0131p da vermeyince<\/p>\n Verse de ben alsam onu, i\u00e7im ferahlasa, siz de g\u00f6rseniz<\/p>\n Resulullah tutsa annemin elinden birlikte ge\u00e7seler \u00e7\u00f6l\u00fc<\/p>\n Nas\u0131l olsa Resulullah da \u00f6l\u00fc annem de \u00f6l\u00fc\u2026\u201d<\/p>\n Benim basit duygusal d\u00fcnyamla k\u0131ymetli zaman\u0131n\u0131z\u0131 almak istemem. H\u00e2s\u0131l\u0131 kelam \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u00fclt\u00fcr birikiminden dam\u0131t\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 ilgiyle takip ediyor ve devam\u0131n\u0131 bekliyorum. Bana \u00f6yle geliyor ki her yaz\u0131n\u0131z sindirilerek okunmal\u0131, \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeli, sohbetlere, yeni yaz\u0131lara konu olmal\u0131. \u0130n\u015fallah bir g\u00fcn olur ama korkar\u0131m ki ba\u2019de harab\u2019\u00fcl Basra… Kal\u0131n sa\u011fl\u0131cakla…<\/p>\n Selamlar, h\u00fcrmetler…\u201d<\/p>\n 1<\/a> Edebiyat\u0131n hastal\u0131kla imtihan\u0131yla ilgili olarak \u015fu kaynak okunabilir: Sel\u00e7uk \u00c7\u0131kla, Edebiyat ve Hastal\u0131k, Kap\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul<\/a> 2016, 320 s.<\/p>\n 2<\/a> Bilge Ercilasun, \u201cEdebiyat\u0131m\u0131zda Maraz\u00eelik\u201d, Yeni T\u00fcrk Edebiyat\u0131 \u00dczerine \u0130ncelemeler 1, Ak\u00e7a\u011f Yay\u0131nlar\u0131, Ankara<\/a> 1997, s. 413.<\/p>\n