![\"\"](\"https:\/\/karacamkoyu.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/adapazari-beyaz-kestane-kabagi-1689796609-6.webp\")
<\/a><\/p>\nK\u00f6y veya mahalle, kasaba veya \u015fehir olmas\u0131na fazla tak\u0131lmay\u0131n cevaplar\u0131n, iyi g\u00fcnde de k\u00f6t\u00fc g\u00fcnde de insan\u0131n d\u00f6nmek istedi\u011fi (d\u00f6nebilece\u011fi) yere \u201cvatan\u201d diyorum ben. Geri d\u00f6nenleri eksi\u011fiyle, fazlas\u0131yla hi\u00e7bir \u00f6n yarg\u0131ya kap\u0131lmadan oldu\u011fu gibi kabul eden, sinesine basan, ar\u0131nd\u0131ran ve \u00f6z\u00fcne d\u00f6nd\u00fcren yerdir \u201cvatan\u201d. Vatan insan\u0131n evidir ve bundand\u0131r Paris\u2019teki aray\u0131\u015flardan ve savrulu\u015f y\u0131llar\u0131ndan sonra \u0130stanbul<\/a>\u2019a d\u00f6nen Yahya Kemal\u2019e \u201ceve d\u00f6nen adam\u201d denmesi. (N\u00e2z\u0131m her ne kadar \u201cmemleket\u201d kelimesini tercih etse de biz \u201cvatan\u201dda \u0131srar ediyoruz bu metinde.)<\/p>\n Vatan denince akl\u0131ma matru\u015fka bebeklerde oldu\u011fu gibi b\u00fcy\u00fckten k\u00fc\u00e7\u00fc\u011fe do\u011fru i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f bebekler gelir. \u00d6nce Adapazar\u0131<\/a> gelir, sonra s\u0131ras\u0131yla Geyve, Kara\u00e7am. Daha sonra \u0130stanbul\u2019dan bir g\u00fcn \u00f6nce gelmek i\u00e7in can att\u0131\u011f\u0131m dere kenar\u0131ndaki ev gelir, ceviz, kiraz, erik, akasya a\u011fa\u00e7lar\u0131 gelir. Yine matru\u015fka \u00f6rne\u011finden ve ana\u00e7 bebekten hareketle s\u00f6ylemek gerekirse Adapazar\u0131 benim d\u00fcnya cennetimdir. B\u00fcy\u00fck bebekten sonra gelenler cennet i\u00e7inde cennettir benim i\u00e7in. Bu cennetin melekleri vard\u0131r, \u0131rmaklar\u0131 vard\u0131r, g\u00f6lleri vard\u0131r, k\u00f6pr\u00fcleri vard\u0131r, masallar\u0131 vard\u0131r, r\u00fcyalar\u0131 vard\u0131r, ku\u015flar\u0131 ve kedileri vard\u0131r\u2026 B\u00fct\u00fcn bunlarla beraber ve b\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte trenleri vard\u0131r. Trenleri vard\u0131r dedim ve bunu durup dururken denemedim. \u00c7ocukluk masal\u0131m\u0131n d\u00fcd\u00fckl\u00fc ve dumanl\u0131 kahramanlar\u0131d\u0131r onlar. Hayat\u0131m\u0131n ortas\u0131ndan ge\u00e7ip beni ailece peri\u015fan etseler de onlara olan sevgim, ilgim hi\u00e7 azalmad\u0131. Adapazar\u0131 ile tren ne zaman yan yana gelse hep heyecanland\u0131m, s\u00f6ylenenlere kulak kabartt\u0131m. (En son Ercan Y\u0131lmaz\u2019\u0131n \u015eark Ekspresi<\/b>\u2019nde oldu\u011fu gibi. Bir de kitab\u0131n i\u00e7inden Edirne \u00e7\u0131kmas\u0131n m\u0131? Matru\u015fka dejavusu oldu benim i\u00e7in.) Benimki kurgusal bir \u201cuzun hik\u00e2ye\u201d de\u011fil, hayat\u0131n, insan\u0131n kayna\u011f\u0131na inen, bin bir geceden arta kalan efsunlu ve ontolojik masal.<\/p>\n K\u0131rk\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r trenlerle ilgili yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131lar\u0131n. \u00c7ok az yolcusu oldu O\u011fuz (Atay) abi, ama olsun, bu topra\u011f\u0131n insan\u0131 b\u00f6yledir, kendisine ayna tutana itibar etmez, g\u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcrmez.<\/p>\n <\/p>\n Bu sefer g\u00f6nl\u00fcm, 1930\u2019lu y\u0131llarda tozu dumana katarak c\u00fcmle b\u00f6rt\u00fc b\u00f6ce\u011fi, tabiat\u0131, canl\u0131lar\u0131 uykusundan uyand\u0131rarak \u0130stanbul\u2019dan Sapanca\u2019ya, oradan da Adapazar\u0131\u2019na do\u011fru seyahat eden \u201ctenezz\u00fch trenleri\u201dne kayd\u0131. 1934 y\u0131l\u0131nda Ak\u015fam gazetesinin \u201cMemleket Haberleri\u201d s\u00fctununun hemen alt\u0131na att\u0131\u011f\u0131 ba\u015fl\u0131kta, \u00e7ocuklu\u011fumdan beri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm r\u00fcyay\u0131 1930\u2019larda g\u00f6renleri haber yapmas\u0131, beni nas\u0131l sevindirdi, g\u00f6nendirdi, mutlu etti bilemezsiniz. Gazetedeki \u201cSapanca\u2019ya tenezz\u00fche gidenler<\/b>\u201d ana ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131nda bulunan, mukayese ile birlikte tavsiye de i\u00e7eren \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin \u0130svi\u00e7re\u2019si olan Adapazar\u0131\u2019n\u0131 da ziyaret etmelidirler<\/b>\u201d \u015feklindeki alt ba\u015fl\u0131k da \u00f6yle. Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, bir Adapazar\u0131 sevdal\u0131s\u0131n\u0131n att\u0131\u011f\u0131 ne kadar da belli oluyor de\u011fil mi? (Adapazar\u0131 sevdas\u0131 genetiktir, nesilden nesile ge\u00e7er.) \u00d6zellikle hastaland\u0131klar\u0131nda tedavi olmak i\u00e7in \u0130svi\u00e7re\u2019ye giden bir\u00e7ok sanat\u00e7\u0131 ve devlet adam\u0131n\u0131n oldu\u011funu biraz kitap kar\u0131\u015ft\u0131ran herkes bilir. Memleketi \u0130svi\u00e7re\u2019den kurtaramaya \u00e7al\u0131\u015fan \u201cYeni Osmanl\u0131lar\u201d\/\u201dJ\u00f6n T\u00fcrkler\u201d de vard\u0131 yanl\u0131\u015f hat\u0131rlam\u0131yorsam. Yahya Kemal\u2019in \u201cSiste S\u00f6yleni\u015f\u201d \u015fiirinde \u201cBenzetmek olmas\u0131n sana d\u00fcny\u00e2da bir yeri \/ Eyl\u00fcl sonunda b\u00f6yledir \u0130svi\u00e7re g\u00f6lleri<\/b>\u201d dizelerinde \u0130svi\u00e7re g\u00f6lleri ile \u0130stanbul aras\u0131nda benzerlik kurdu\u011funu da biliyordum ama tabiat\u0131yla, do\u011fal g\u00fczellikleriyle \u00f6ne \u00e7\u0131kan bu Avrupa \u00fclkesiyle Adapazar\u0131\u2019n\u0131n birlikte an\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan haberim yoktu.<\/p>\n <\/p>\n Haberin i\u00e7eri\u011fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda -ne kadar do\u011frudur bilinmez- bu tenezz\u00fch\u00fcn ge\u00e7mi\u015fiyle ve kendisiyle ilgili bilgilere de rastlar\u0131z. Adapazar\u0131\u2019ndan bir muhabirin yapt\u0131\u011f\u0131 bu imzas\u0131z haber metninin \u201c15 Temmuz\u2019dan itibaren Sapanca\u2019ya i\u015flemekte bulunan tenzil\u00e2tl\u0131 tenezz\u00fch trenleri, \u0130stanbul halk\u0131na \u015firin Adapazar\u0131\u2019n\u0131 doya doya seyretmek f\u0131rsat\u0131n\u0131 vermi\u015ftir.<\/b>\u201d \u015feklindeki ilk c\u00fcmlesinde bu trenlerin ne zamandan beri i\u015flemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 okurlar\u0131yla payla\u015fmas\u0131 ayr\u0131ca dikkati \u00e7eker. Sonraki c\u00fcmleler ana ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131ndaki alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n ni\u00e7in at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 izah etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r tarzdad\u0131r. \u201cFakat \u015fehrimiz i\u00e7in gelen trenlerdeki kafileler de Sapanca\u2019ya inmekte ve orada kalmaktad\u0131rlar. Bu y\u00fczden \u00fc\u00e7 tren de \u015fehrimize bo\u015f olarak gelmektedir. Halbuki memleketimize tenezz\u00fch i\u00e7in gelecek olan ziyaret\u00e7iler g\u00fczel ve \u015firin Adapazar\u0131\u2019m\u0131z\u0131 her nokta-i nazardan sevecekler ve memnun kalacaklard\u0131r.<\/b>\u201d (Manevra yap\u0131p geriye d\u00f6nebilmek i\u00e7in Adapazar\u0131\u2019na geliyor olmal\u0131lar.)<\/p>\n <\/p>\n sapanca.info<\/b>\u2019da yer alan \u201cSapanca Tenezz\u00fch Trenleri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 imzas\u0131z yaz\u0131da, Yekta Rag\u0131p\u2019\u0131n bir makalesinden hareketle buraya ilk tenezz\u00fch treninin 18 May\u0131s 1934<\/b>\u2019te geldi\u011fi bilgisine yer verilir. Yaz\u0131da, devrin yazarlar\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fclakatlarla tan\u0131nan Selahattin G\u00fcng\u00f6r\u2019\u00fcn Sapanca ve \u00e7evresiyle ilgili s\u00f6yledikleri, bu beldeyi iyi g\u00f6zlemledi\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan ilgin\u00e7tir. Yaz\u0131lanlarda nahiye m\u00fcd\u00fcr\u00fc Hakk\u0131 Bey\u2019in ad\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131, \u201csu sporlar\u0131\u201dna g\u00f6nderme yap\u0131lmas\u0131 ve Sapanca\u2019n\u0131n yak\u0131n gelecekte \u201cturizm merkezi\u201d olma potansiyeli ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n dillendirilmesi isabetli \u00f6ng\u00f6r\u00fcler olarak de\u011ferlendirilebilir.)1<\/a><\/p>\n Ak\u015fam gazetesindeki yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda Adapazar\u0131\u2019n\u0131n sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik hayat\u0131 ile gelenlerin burada gezebilecekleri veya g\u00f6rmek isteyecekleri -\u00c7ark Suyu, Serdivan<\/a>\u2019daki \u0130zmir usul\u00fc \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131, Erenler Tepesi- gibi yerler hakk\u0131nda bilgiler verilir ki bu b\u00f6l\u00fcmleri, o g\u00fcn\u00fcn mevcut durumunu eksiksiz yans\u0131tmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan oldu\u011fu gibi buraya al\u0131yoruz:<\/p>\n \u201cBu vesile ile onlara (ziyaret\u00e7ilere) \u015firin kasabam\u0131z hakk\u0131nda mal\u00fbmat vermeyi bir vazife addederim. Co\u011fraf\u00ee nokta-i nazardan \u015fehrimiz hakikaten bir adad\u0131r. \u015eark\u0131n\u0131 tamamen bir Sakarya<\/a> Nehri<\/b>, garb\u0131n\u0131 m\u00fcnhani (e\u011fri) \u015fekillerle \u00c7ark Suyu<\/b> \u00e7evirmi\u015ftir.<\/p>\n Sapanca G\u00f6l\u00fc<\/b>\u2019nden \u00e7\u0131kan \u00c7ark Suyu, tam \u015fehrin kenar\u0131ndaki \u00e7ark tabir olunan mesireye v\u00e2s\u0131l olarak muhitini s\u00fcsler. Bu suyun her iki taraf\u0131n\u0131 300 metre tul\u00fcnde (uzunlu\u011funda) beton sahil ve demir parmakl\u0131kla \u015fehir belediyesi \u00e7er\u00e7evelemi\u015ftir. Ba\u015f ve nihayetinde bir \u00e7a\u011flayan ve \u015fel\u00e2lecik husule getiren bu su bir de dolap \u00e7evirmekte ve 20 metre irtifadaki (y\u00fckseklikteki) kuleye su \u00e7\u0131kararak \u015fehri tatmin etmektedir.<\/p>\n Dere halini alan bu suda sandal sefalar\u0131 da yap\u0131lmaktad\u0131r. Cesim \u00e7\u0131narlar\u0131n g\u00f6lgelerindeki b\u00fcy\u00fck gazinoda \u00e7a\u011flayanlar\u0131n sesini dinleyerek hi\u00e7 olmazsa be\u015f alt\u0131 saat g\u00f6n\u00fcl e\u011flendirmek ne tatl\u0131 olur.<\/p>\n Diyebilirim ki T\u00fcrkiye\u2019nin ve hatt\u00e2 Avrupa\u2019n\u0131n hi\u00e7bir taraf\u0131nda b\u00f6yle tabi\u00ee manzaral\u0131 g\u00fczel bir mesireye tesad\u00fcf olunamaz. Bu suda ( Ankara<\/a>Postas\u0131<\/b>) filminin bir k\u0131sm\u0131 ikmal edilmi\u015ftir.<\/p>\n Serdivan<\/b> mevkiinde ayn\u0131 \u0130zmir<\/b> usul\u00fc \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131 yeti\u015ftirilmi\u015ftir. Bu mevkie \u00e7\u0131k\u0131l\u0131nca: \u0130nsan kendini Bursa<\/b>\u2019n\u0131n Ke\u015fi\u015f<\/b>\u2019inde2<\/a> zanneder.<\/p>\n \u2026 Memlekette yaln\u0131z 50 metre irtifalar\u0131nda Erenler<\/b> tesmiye edilen k\u00fc\u00e7\u00fck bir tepe de mevcuttur. Bu tepe \u015fehrin nirengisi olmak itibariyle kule vazifesini de g\u00f6rmektedir. \u0130n\u015faat \u00e7ok fenn\u00ee bir tarzdad\u0131r. Gayet muntazam ve her \u015feyin ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131lar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n \u015eehrimiz hemen hemen vilayetlerimiz mesabesinde b\u00fcy\u00fck bir kazad\u0131r. \u0130stanbul usul\u00fc oteller<\/b>i, gazinolar\u0131, bah\u00e7eleri, sinemas\u0131 ve \u015fehrin tam merkezinde en mutena \u00e7am a\u011fa\u00e7lar\u0131 ve \u00e7i\u00e7eklerle bezenmi\u015f bir park\u0131 da mevcuttur. M\u00fckemmel elektrik tesisat\u0131 vard\u0131r. Parkla istasyon aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck asfalt caddesini temiz aile bah\u00e7eleri, dondurmac\u0131lar ve tatl\u0131c\u0131lar s\u00fcslemi\u015ftir. Hayat \u00e7ok ucuzdur. Maarif de \u00e7ok ileridedir. Merkezde yedi ilk mekteple bir de muhtelit orta mektep mevcuttur. Talebenin fazlal\u0131\u011f\u0131ndan bu \u015fekil k\u00e2fi gelmemektedir.\u201d<\/p>\n Ba\u015fka sebeplerin de bulunmas\u0131 ihtimal d\u00e2hilinde olmakla birlikte bir y\u0131l \u00f6nce (1933) Nahit S\u0131rr\u0131 \u00d6rik\u2019in Adapazar\u0131\u2019n\u0131 ziyaret etmesi3<\/a> ve burayla ilgili bir yaz\u0131 kaleme almas\u0131, sonras\u0131nda bir\u00e7ok edibin dikkatlerini Adapazar\u0131\u2019na \u00e7evirmesinin ve bu b\u00f6lgeyi ziyaret etmesinin nedenlerinden biri olabilir. \u00d6rik\u2019in bu yaz\u0131s\u0131nda Adapazar\u0131\u2019n\u0131 kom\u015fusu \u0130zmit\u2019le kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 ve \u015fehri bir\u00e7ok y\u00f6nden \u0130zmit\u2019ten \u00fcst\u00fcn bulmas\u0131 da vurgulanmas\u0131 gereken bir ba\u015fka mevzudur. \u0130ki yaz\u0131da (ve di\u011fer yaz\u0131larda) \u201c\u00c7ark Suyu\u201d ve \u201cErenler Tepesi\u201d gibi \u015fehrin \u00f6ne \u00e7\u0131kan yerlerinin tan\u0131t\u0131lmas\u0131 ayr\u0131ca dikkati \u00e7eker. Ak\u015fam gazetesinde \u00e7\u0131kan imzas\u0131z yaz\u0131yla \u00d6rik\u2019in yaz\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki temel fark ilkinin i\u00e7ten, ikincisinin d\u0131\u015ftan bir bak\u0131\u015fla kaleme al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. (\u00d6rik\u2019in \u0130zmit\u2019le ilgili m\u00fcstakil bir yaz\u0131 kaleme ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 konunun merakl\u0131lar\u0131 i\u00e7in buraya kaydedelim.)4<\/a><\/p>\n Tren bahsiyle ilgili s\u00f6ylediklerimizi, bu ula\u015f\u0131m arac\u0131n\u0131n \u00f6zellikle Cumhuriyet\u2019in onuncu y\u0131l\u0131ndan sonra ald\u0131\u011f\u0131 yeni g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ve giri\u015fimler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda toparlayal\u0131m. \u201cOnuncu Y\u0131l Mar\u015f\u0131\u201dna giren \u201cAnayurdu demir a\u011flarla \u00f6rmek\u201d ibaresi konuya devlet iradesinin bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan m\u00fchimdir. Demiryollar\u0131n\u0131n mill\u00eele\u015ftirilmesi projesiyle birlikte, bir\u00e7ok \u015fehir ve kasaban\u0131n ek hatlarla ana demiryolu g\u00fczerg\u00e2h\u0131na eklemlenmesi veya ba\u011flanmas\u0131 bu ula\u015f\u0131m ve ta\u015f\u0131ma arac\u0131na verilen \u00f6neme i\u015faret eder. Yine Cumhuriyet\u2019in onuncu y\u0131l\u0131ndan sonra ba\u015flayan \u201ctenezz\u00fch treni\u201d uygulamas\u0131 hi\u00e7 ku\u015fkusuz demiryollar\u0131n\u0131 halka a\u00e7ma, fark ettirme ve daha fonksiyonel k\u0131lma amac\u0131 ta\u015f\u0131r. Bu uygulama arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130stanbul ve Ankara gibi merkez\u00ee \u015fehirlerde ya\u015fayanlar yak\u0131n kasabalara g\u00fcn\u00fcbirlik olarak ta\u015f\u0131n\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu uygulamalar\u0131n amac\u0131 halk\u0131n gezme, g\u00f6rme, bilgilenme ve e\u011flenme ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak olmal\u0131d\u0131r ki bu durum gidilecek yerler i\u00e7in de olduk\u00e7a prestijli ve heyecan vericidir. 8 Haziran 1934 tarihinden itibaren Ankara-\u00c7ank\u0131r\u0131 aras\u0131nda i\u015flemeye ba\u015flayan \u201ctenezz\u00fch treni\u201dnin seferleri -di\u011fer b\u00f6lgelerdeki seferler gibi- yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt y\u0131l s\u00fcrer. Bug\u00fcnk\u00fc \u201cDo\u011fu Ekspresi\u201d turlar\u0131n\u0131 akla getiren \u201ctenezz\u00fch trenleri\u201dnde b\u00fcy\u00fck bir market vagonuyla birlikte sa\u011fl\u0131k, tiyatro, sinema, yolcu ve restoran vagonlar\u0131 bulunur. Gidilen\/gezilen yerler hakk\u0131nda bilgiler veren rehberler istidam edilir. T\u00fcm bu ayr\u0131nt\u0131lar, bu uygulaman\u0131n ne kadar ciddiye al\u0131n\u0131p profesyonelce icra edildi\u011fini g\u00f6sterir.5<\/a><\/p>\n Sapanca\u2019ya (dolay\u0131s\u0131yla Adapazar\u0131\u2019na) gelen tenezz\u00fch trenleri, bu trenlerle ilgili bas\u0131na yans\u0131yan haberler, y\u00f6neticilerin ve halk\u0131n bu uygulamaya g\u00f6sterdi\u011fi tevecc\u00fch beni \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Bu ve benzer uygulamalar\u0131n bug\u00fcne de ilham vermesini dilerim.<\/p>\n Yaz\u0131ya bir soruyla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m, noktay\u0131 da bir soruyla koymak isterim: \u201cHaftada \u00fc\u00e7 g\u00fcn d\u00fczenlenen tenezz\u00fch tren seferleriyle seyahat edenler toplumun hangi kesiminden (\u00fcst d\u00fczey memurlar\/g\u00f6revliler, maddi durumu yerinde olanlar, emekliler vb.) olu\u015fuyordu? Seyahat edenler i\u00e7inde hi\u00e7bir vasf\u0131 olmayan halktan insanlar da var m\u0131yd\u0131, yoksa bu trenlere binmek ve gezmek de s\u0131n\u0131fsal bir olgu muydu?<\/b>\u201d<\/p>\n \u2026<\/p>\n Cevab\u0131 okura b\u0131rak\u0131lan soruyla yaz\u0131 asl\u0131nda bitmi\u015fti.<\/p>\n Fakat ge\u00e7en hafta Adapazar\u0131\u2019nda kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m panelde (10 Ocak 2025, Cuma) tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gen\u00e7 bir arkada\u015f N\u00e2z\u0131m\u2019\u0131n \u201cOrhan Selim\u201d takma ad\u0131yla kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u201cSapanca D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131y\u0131 verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc tutarak taraf\u0131ma g\u00f6nderince yaz\u0131n\u0131n kaderi ve i\u015fin rengi de\u011fi\u015fti. Yaz\u0131 \u201c9 Temmuz 1935\u201d tarihinde Ak\u015fam gazetesinde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131 ve trenle \u201cevcek\u201d yap\u0131lan bir seyahatten bahsediyordu. \u015eair \u201ctenezz\u00fch treni\u201d demese de, bu t\u00fcr trenleri akla getiren bir trendi anlat\u0131lan.<\/p>\n N\u00e2z\u0131m \u015fiirlerinde de trenden hareketle imgeler olu\u015fturmay\u0131 sever ama bu yaz\u0131 deneme-an\u0131-g\u00fcnl\u00fck \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131yan t\u00fcrler aras\u0131 bir yaz\u0131d\u0131r. Yukar\u0131da sordu\u011fumuz sorunun cevab\u0131n\u0131n en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bulmak umuduyla N\u00e2z\u0131m\u2019\u0131n \u201cevcek\u201d yapt\u0131\u011f\u0131 tenezz\u00fche bir g\u00f6z atal\u0131m:<\/p>\n \u201cG\u00f6l\u00fcn\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, elmalar\u0131n\u0131n tad\u0131 dillere destand\u0131r diye, evvelsi g\u00fcn, \u015f\u00f6yle evcek Sapanca\u2019ya gidelim, dedik\u2026 Trene bindik erkenden, \u00e7\u0131kt\u0131k yola.\u201d<\/p>\n \u0130lk iki c\u00fcmle Sapanca\u2019n\u0131n \u015fiirlere, \u00f6yk\u00fclere konu olan g\u00f6l\u00fcne, elmas\u0131na g\u00f6nderme yapar ki insan\u0131n akl\u0131na Sait Faik\u2019in hik\u00e2yeleri, Turgut Uyar\u2019\u0131n \u015fiirleri gelir. \u00d6zellikle ikinci c\u00fcmle beni \u015fa\u015f\u0131rtmad\u0131 dersem do\u011fruyu s\u00f6ylemi\u015f olmam \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fairin yolu tarif ederken \u201cHer yolun gidi\u015fi g\u00fczeldir. Biz de gitmesine g\u00fczel gittik. Yol ini\u015f a\u015fa\u011f\u0131yd\u0131<\/b>, vagonlar \u00e7ok kalabal\u0131k ve hava \u00e7ok s\u0131cak de\u011fildi.\u201d demesi ve \u0130stanbul\u2019dan geli\u015f yolu i\u00e7in \u201cini\u015f a\u015fa\u011f\u0131\u201d ifadesini kullanmas\u0131 tren yolu hatt\u0131nda o g\u00fcnden bug\u00fcne \u00e7ok \u015feyin de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6sterir. Metnin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere \u015fair asl\u0131nda bu tenezz\u00fch\u00fcn daha \u00e7ok d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne odaklan\u0131r:<\/p>\n \u201cSapanca\u2019da neler g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc anlatmaya niyetim yok. Do\u011frusunu isterseniz o kadar \u00e7ok \u015fey g\u00f6rmeye de vakit kalmad\u0131, d\u00f6n\u00fc\u015f treni geldi. Bindik. \u0130\u015fte i\u015f burdan ba\u015flayarak \u00e7atalla\u015ft\u0131. Bizi gerisin geriye \u0130stanbul\u2019a g\u00f6t\u00fcrecek trene, binmedik, bir g\u00fcr\u00fclt\u00fc bir iti\u015fme ve kak\u0131\u015fma i\u00e7inde kendi kendimizi y\u00fckledik. Tren yirmi vagonluktu. T\u0131kl\u0131m t\u0131kl\u0131m dolu yirmi vagonu bir tek t\u0131knefes lokomotifin kuyru\u011funa takm\u0131\u015flar. Zavall\u0131 lokomotif uflaya puflaya, c\u0131l\u0131z bir beygir gibi k\u0131m\u0131ldand\u0131.\u201d6<\/a><\/p>\n N\u00e2z\u0131m\u2019\u0131n Sapanca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc tam bir maceraya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Tren, \u0130zmit\u2019i biraz ge\u00e7tikten sonra \u201cbirden\u201d ve \u201cz\u0131nk\u201d diye duruverir \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6n\u00fcndeki rampay\u0131 t\u0131rmanmaya c\u0131l\u0131z lokomotifinin g\u00fcc\u00fc yetmez. T\u00fcm \u00e7abalar rampa kar\u015f\u0131s\u0131nda aciz kal\u0131r. Geriye kala kala \u201cyolcular\u0131n inip treni arkadan itmedikleri kal\u0131r.\u201d Bu heng\u00e2mede telgrafla bir ba\u015fka lokomotif yard\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130ki lokomotifle bir miktar daha yol al\u0131n\u0131r ama bu sefer Gebze\u2019ye yedi kilometre kala tren tekrar zorlanmaya ba\u015flar. Yine rampa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r kar\u015f\u0131s\u0131na. Ba\u015fka \u00e7are bulunamay\u0131nca yirmi vagondan ikisi \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr ve onlar\u0131n i\u00e7indeki yolcular a\u011f\u0131z a\u011f\u0131za dolu di\u011fer vagonlara bindirilir. N\u00e2z\u0131m\u2019\u0131n ifadesiyle \u201cHani bardak olsa ta\u015fard\u0131, vagonlar ta\u015fmad\u0131.\u201d \u015eair ve ailesi normal vaktinden iki saat sonra Haydarpa\u015fa\u2019ya ula\u015f\u0131r, bug\u00fcn Anadolu yakas\u0131ndaki son ve b\u00fcy\u00fcl\u00fc istasyon olma niteli\u011fine kaybeden Haydarpa\u015fa\u2019ya. Bir\u00e7ok t\u00fcrk\u00fcde, \u015fark\u0131da, filmde, a\u015fkta, hat\u0131rada ya\u015famaya devam eden Haydarpa\u015fa\u2019ya.<\/p>\n C\u0131l\u0131z lokomotif(ler)in arkas\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015f t\u0131kl\u0131m t\u0131k\u0131\u015f\u0131k yirmi vagon, rampalarda ya\u015fanan patinajl\u0131 maceralar, birka\u00e7 vagonun bo\u015falt\u0131l\u0131p y\u00fck\u00fcn bir nebze olsun azalt\u0131lmas\u0131 gibi \u00e7are aramalar, doksanl\u0131 y\u0131llarda \u0130stanbul\u2019da i\u015flemeye ba\u015flayan tramvaylar\u0131 G\u00fclhane Park\u0131\u2019n\u0131n \u00f6n\u00fcnde ittirdi\u011fimiz g\u00fcnleri akl\u0131ma getirdi. Bu memlekette halk\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekenleri hep halk ta\u015f\u0131r, hep halk ittirir, bunu biz trenlerden, tramvaylardan (hatta otob\u00fcslerden) \u00f6\u011frendik.<\/p>\n Soruma yine cevap bulamad\u0131m sevgili okur, ihale yine sana kald\u0131. Otuzlu, k\u0131rkl\u0131, ellili y\u0131llarda devlet b\u00fcy\u00fcklerinin kendilerine mahsus vagonlar\u0131, trenleri vard\u0131. (O zaman u\u00e7aklar, z\u0131rhl\u0131 arabalar yoktu.) Bunlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131p \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc mevkide seyahat edenleri merkeze al\u0131rsak veya N\u00e2z\u0131m\u2019\u0131n bir hayli \u00e7ile \u00e7ekerek yolculuk etti\u011fi trenden hareketle ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak perdeyi \u015f\u00f6yle bir c\u00fcmleyle indirmemiz m\u00fcmk\u00fcn: Halk vagonlara ak\u0131n etti, vatanda\u015f trene binemedi!<\/b> 7<\/a><\/p>\n 1<\/a> https:\/\/www.sapanca.info\/sapanca-tenezzuh-trenleri\/<\/a> ; https:\/\/kentvedemiryolu.com\/sapanca-tenezzuh-trenleri\/<\/p>\n 2<\/a> Bir d\u00f6nem Bizansl\u0131 ke\u015fi\u015fler taraf\u0131ndan s\u0131\u011f\u0131nak olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bug\u00fcn \u201cUluda\u011f\u201d olarak bilinen da\u011fa \u201cKe\u015fi\u015f Da\u011f\u0131\u201d denmekteydi.<\/p>\n 3<\/a> Nahid S\u0131rr\u0131 \u00d6rik, \u201cAdapazar\u0131nda Bir Gece\u201d, Anadolu\u2019da -Yol Notlar\u0131-, Arma Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2000, s. 226-231.<\/p>\n 4<\/a> Nahid S\u0131rr\u0131 \u00d6rik, \u201c\u0130zmit\u2019te \u0130ki Gece\u201d, Anadolu\u2019da -Yol Notlar\u0131-, Arma Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2000, s. 233.<\/p>\n 5<\/a> Bilgi i\u00e7in bz. ( https:\/\/www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr\/dokuman\/komure-giden-demiryolu-proje-raporu\/1105<\/a> )<\/p>\n\n
<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/a><\/p>\n