{"id":51136,"date":"2024-11-03T20:09:27","date_gmt":"2024-11-03T17:09:27","guid":{"rendered":"https:\/\/karacamkoyu.com\/?p=51136"},"modified":"2024-11-03T20:09:27","modified_gmt":"2024-11-03T17:09:27","slug":"gerek-kalmadi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/2024\/11\/03\/gerek-kalmadi\/","title":{"rendered":"Gerek Kalmad\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Michel Foucault\u2019nun insan bilimlerinin arkeolojisini yapan <b>Kelimeler ve \u015eeyler<\/b> adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131n ad\u0131yla; insana, hayata ve topluma bak\u0131\u015f\u0131m aras\u0131nda benzerlikler bulurum. Ben \u201ckelimeler ve di\u011ferleri\u201d diyorum, yazar \u201ckelimeler ve \u015feyler\u201d diyor. Uzak de\u011fil s\u00f6ylediklerimiz. Hatta iki kelime grubunun ayn\u0131 kap\u0131ya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6ylenebilir. Daha m\u00fchimi, merkezde \u201ckelimeler\u201d var ki bu durum nirengi noktas\u0131n\u0131n ortak oldu\u011funu g\u00f6sterir. (\u201cS\u00e2bit-kadem ol merkez-i me\u2019m\u00fbn-\u0131 r\u0131z\u00e2da \/ V\u00e2reste olup d\u00e2ire-i havf u rec\u00e2dan\u201d)<\/p>\n<p>Biraz a\u00e7ay\u0131m: Her kelime canl\u0131 bir organizmad\u0131r; \u00f6zg\u00fcn bir yap\u0131d\u0131r; ayd\u0131nlanma ve fark\u0131ndal\u0131kt\u0131r, yarg\u0131 ve c\u00fcmledir; tamamlanm\u0131\u015f bir d\u00fcnya ve bitmeyen bir r\u00fcy\u00e2d\u0131r. \u0130nsanla insan ve yerle g\u00f6k aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. S\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc, uygarl\u0131klar kelimeler\/kavramlar \u00fczerine in\u015fa edilir ve bunlar \u00fczerinde b\u00fcy\u00fcr. Ve yine medeniyetler eskiyen, \u00e7a\u011f\u0131n gerisine d\u00fc\u015fen kelimelerin\/kavramlar\u0131n (bir de kurumlar\u0131n) yerine yenisini koyamamaktan (veya icat edememekten) zay\u0131flar, g\u00fc\u00e7 kaybeder, hatta y\u0131k\u0131l\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte \u00f6nemli ba\u015far\u0131lara imza atm\u0131\u015f bir\u00e7ok medeniyetin bug\u00fcnk\u00fc suskunlu\u011funun nedeni zamana, zemine ve insana terc\u00fcman olacak, o g\u00fcne kadar olu\u015fmu\u015f (ulusal ve evrensel) birikimi \u00f6nce anlayacak sonra gelece\u011fe ta\u015f\u0131yacak kelimelere\/kavramlara (bir de kurumlara) ula\u015famamalar\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131, \u00fcretecek, geli\u015ftirecek ve ya\u015fatacak sanat\u00e7\u0131lar\u0131, bilim insanlar\u0131n\u0131 (bir de devlet adamlar\u0131n\u0131) yeti\u015ftirememeleridir<\/p>\n<p>Alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek bir kere daha ifade edeyim ki ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne kalan, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve zamanda s\u00fcreklili\u011fi (imtid\u00e2d) sa\u011flayan unsurlar\u0131n ba\u015f\u0131nda kelimeler\/kavramlar gelir. \u015eekil ve i\u00e7erik y\u00f6n\u00fcnden yerini sa\u011flamla\u015ft\u0131ran her kelimenin\/kavram\u0131n yatay ve dikey ini\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015flara arac\u0131l\u0131k etmesi bundand\u0131r. Bu minvalde \u015fiir, dilin mirac\u0131 olsa gerektir. \u201cRoman nedir?\u201d sorusunun cevab\u0131 bulundu\u011funda onu da ait oldu\u011fu tarihsel rafa kald\u0131r\u0131r\u0131z.<\/p>\n<p>H\u00e2s\u0131l\u0131 bahsi daralt\u0131p \u00f6zelle\u015ftirince, baz\u0131 kelimelerin \u00e7a\u011f\u0131n ruhunu\/\u00f6z\u00fcn\u00fc (zeitgeist) i\u00e7inde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 fark edilir. B\u00f6yle s\u00f6zc\u00fcklerin yan\u0131na, onlar\u0131n anlam ve ba\u011flam d\u00fcnyas\u0131na uygun bir kelime daha getirdiniz mi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcne gerek kalmaz. E\u015fini bulan her varl\u0131k gibi, dengini bulan her kelime imgesel bir anlama b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. S\u00f6zl\u00fckteki ve insan belle\u011findeki yerini sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131r. Zamana ve nisyana meydan okur.<\/p>\n<p>ki dost gibi iki kelimenin yan yana gelerek dilde anlaml\u0131 kalk\u0131\u015fmalara (yarat\u0131c\u0131l\u0131k) kap\u0131 aralamas\u0131ndan bahsedecektik, araya ba\u015fka s\u00f6zc\u00fckler girdi.<\/p>\n<p>Benim b\u00fcy\u00fcl\u00fc ve u\u011furlu say\u0131m iki olagelmi\u015ftir. Atas\u00f6zleri i\u00e7inde iki tanesini tek ge\u00e7erim:<\/p>\n<p>\u201cGelen gideni arat\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>\u201cDa\u011fdan gelen ba\u011fdakini kovar.\u201d<\/p>\n<p>\u0130ki vecize bana k\u0131lavuzluk etmi\u015ftir:<\/p>\n<p>\u201cGelin gittikten sonra (veya bayramdan sonra) gelen k\u0131nay\u0131 k\u0131\u00e7\u0131na yak!\u201d<\/p>\n<p>\u201cG\u00f6le su gelinceye kadar kurba\u011fan\u0131n g\u00f6z\u00fc patlar!\u201d<\/p>\n<p>D\u00fcnya iki duraktan ibarettir; \u201cbe\u015fik\u201d ve \u201cmezar\u201d.<\/p>\n<p>\u0130nsan\u0131n iki zindan\u0131 vard\u0131r; \u201ccan\u201d ve \u201ccanan\u201d.<\/p>\n<p>\u201cGeceyle g\u00fcnd\u00fcz\u201d gibi, \u201ciki g\u00f6z\u201d, \u201ciki kulak\u201d, \u201ciki el\u201d, \u201ciki ayak\u201d diye uzar gider ikiliklerim. (\u0130kilik olmadan \u201cbirlik\u201d olmaz. G\u00f6lgesi olmayan\u0131n kendisi yoktur.)<\/p>\n<p>Bakmay\u0131n siz Y\u00fbnus\u2019un \u201c\u0130kilikten usand\u0131m birlik han\u0131na kand\u0131m.\u201d demesine. Ma\u015f\u00fbksuz \u00e2\u015f\u0131k olur mu \u00e2 dede? Leyl\u00e2\u2019s\u0131z Mecn\u00fbn, Asl\u0131\u2019s\u0131z Kerem, \u015eirin\u2019siz Ferhat olur mu? (\u201c\u015eeb-i yeld\u00e2da uzar fecre kadar k\u0131ssa-i a\u015fk.\u201d<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fc uzatmadan \u00e7a\u011f\u0131n ruhunu \u00f6zetledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm iki kelimeyi s\u00f6yleyeyim: \u201c<b>Gerek kalmad\u0131.<\/b>\u201d<\/p>\n<p>(\u201cGerek a\u011fla ey dil gerek hurrem ol \/ Cef\u00e2s\u0131z vef\u00e2 yok bel\u00e2s\u0131z saf\u00e2.\u201d) (\u201cBir kul gerekmez mi bir sultan i\u00e7in \/ G\u00fczeller bezminde d\u00eevan eylesin.\u201d) (\u201cS\u00fbf\u00eelere sohbet gerek \/ Ah\u00eelere \u00e2hret gerek \/ Mecn\u00fbn\u2019lara Leyl\u00e2 gerek \/ Bana seni gerek seni\u201d.)<\/p>\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn hangi \u00f6nemli kavram\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne veya arkas\u0131na \u201c<b>gerek kalmad\u0131<\/b>\u201d ibaresini yerle\u015ftirirseniz \u201czaman\u0131n ruhu\u201d o kelimenin, kavram\u0131n anlam ve ba\u011flam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 belirler. Anlam avc\u0131lar\u0131 i\u00e7in s\u00f6z mesafesi daral\u0131r<\/p>\n<p>Doktor\/a gerek kalmad\u0131. (Hasta \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Dost\/a gerek kalmad\u0131. (Vef\u00e2 \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>D\u00fc\u015fman\/a gerek kalmad\u0131. (Dost \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Mektup\/a gerek kalmad\u0131. (Muhatap \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Geri d\u00f6nen mektup\/a gerek kalmad\u0131. (A\u015fk \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Soru\/ya gerek kalmad\u0131. (Sorgu \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Kitap\/a gerek kalmad\u0131. (Yazar \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Gazete\/ye gerek kalmad\u0131. (Haber \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Okur\/a gerek kalmad\u0131. (Anlam \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>\u015eiir\/e gerek kalmad\u0131. (Duygular \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Roman\/a gerek kalmad\u0131. (S\u00f6z \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Hik\u00e2ye\/ye gerek kalmad\u0131. (\u015eehrazat \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Renkler\/e gerek kalmad\u0131. (Mavi \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Bilgi\/ye gerek kalmad\u0131. (Bilge \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Bilgin\/e gerek kalmad\u0131. (\u00dcniversite \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Mektep\/e gerek kalmad\u0131. (K\u00fct\u00fcphane \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Talebe\/ye gerek kalmad\u0131. (\u00d6\u011fretmen \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Adalet\/e gerek kalmad\u0131. (Mazlum \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Avukat\/a gerek kalmad\u0131. (Adalet \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Sava\u015f\/a gerek kalmad\u0131. (Dava \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Bar\u0131\u015f\/a gerek kalmad\u0131. (Padi\u015fah \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>K\u0131yamet\/e gerek kalmad\u0131. (Tanr\u0131 \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n<p>Uyarlay\u0131n uyarlayabildi\u011finiz kadar.<\/p>\n<p>Bazen \u201cyok\u201d, bazen \u201c\u00f6nemsiz\u201d, bazen \u201cihtiya\u00e7 kalmad\u0131\u201d, bazen \u201cge\u00e7mi\u015fte kald\u0131\u201d, bazen \u201canlam\u0131n\u0131 yitirdi\u201d kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor bu ibare\u2026 (\u201cArt\u0131k olan oldu bize \/ Gelsen de bir gelmesen de.\u201d) Her renge ve her k\u0131l\u0131\u011fa giriyor t\u0131pk\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n insan\u0131 gibi. Ve \u00e7a\u011f\u0131n h\u00e2kim anlay\u0131\u015f\u0131yla tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor yan\u0131na geldiklerini, koluna girdiklerini. Ayd\u0131nl\u0131klar\u0131 griye, geceyi alacakaranl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. Kimse kendisi olam\u0131yor, kendisi kalam\u0131yor. B\u00fct\u00fcn kazan\u0131mlar\u0131 bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. Sisifos efsanesine hak verdiriyor. Kalemi, k\u00e2\u011f\u0131d\u0131, m\u00fcrekkebi, hatta masay\u0131, tabureyi, sandalyeyi, kap\u0131y\u0131, pencereyi ve dahi insan\u0131 bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor, sorgulat\u0131yor.<\/p>\n<p>Derenin akmas\u0131na gerek kalmad\u0131, kuruttuk.<\/p>\n<p>G\u00fcne\u015fin do\u011fmas\u0131na gerek kalmad\u0131, d\u00fcnya bir mahzen.<\/p>\n<p>G\u00fcllerin a\u00e7mas\u0131na gerek kalmad\u0131, ku\u015flar g\u00f6\u00e7 etti.<\/p>\n<p>Buluta gerek kalmad\u0131, denizler \u00e7ekildi.<\/p>\n<p>Ya\u011fmura gerek kalmad\u0131, toprak kurudu.<\/p>\n<p>Size de gerek kalmad\u0131 s\u00f6zl\u00fckler (l\u00fcgatler), bakmay\u0131n arayan g\u00f6zlerle kalbime, siz de gidin ait oldu\u011funuz yere.<\/p>\n<p>Ve zaman \u00f6yle bir manivelad\u0131r ki bug\u00fcn havaya f\u0131rlat\u0131p mutlu ettiklerini, omuzlar \u00fcst\u00fcnde ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131, yar\u0131n bir k\u00f6\u015feye at\u0131p at\u0131l ve anlams\u0131z k\u0131labilir. Bug\u00fcn\u00fcn, yar\u0131n\u0131n ve evrensel anlamda zaman\u0131n terazisinde tartmadan ne mutlulu\u011fu abart\u0131n ne mutsuzlu\u011fu, ne ba\u015far\u0131y\u0131 ne kaybedi\u015fi.<\/p>\n<p>B\u00f6ylesine kirlenen d\u00fcnyada bir \u015feylerin pe\u015finde ko\u015fmaya de\u011fmez. Hele hele h\u0131rs at\u0131na binmeye hi\u00e7 de\u011fmez. (\u201cR\u0131zk-\u0131 maks\u00fbma kana\u00e2ttir me\u00e2li hikmetin \/ G\u00e2h h\u0131rs-\u0131 nev-\u015fik\u00e2r ile \u015fik\u00e2r elden gider.\u201d) \u0130zzet Molla merhum bo\u015funa dememi\u015f; \u201cGerd\u00fbn sitem-i baht-\u0131 siy\u00e2h etmeye de\u011fmez \/ Bill\u00e2h bu gam-h\u00e2ne bir \u00e2h etmeye de\u011fmez.\u201d Ya Yahya Kemal\u2019in, \u201cDe\u011fmez Kem\u00e2l uyanmaya ikm\u00e2l-i \u00f6mr i\u00e7in.\u201d demesine ne demeli?<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fc yormaya gerek yok.<\/p>\n<p>Her kelimeyi, son defa kullan\u0131yormu\u015f gibi kullanaca\u011f\u0131m art\u0131k.<\/p>\n<p>Her yaz\u0131y\u0131, son yaz\u0131m\u0131 yaz\u0131yormu\u015f gibi yazaca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p>Her s\u00f6z\u00fc, son s\u00f6z\u00fcm\u00fc s\u00f6yl\u00fcyormu\u015f gibi s\u00f6yleyece\u011fim.<\/p>\n<p>Her dersi, son dersimi anlat\u0131yormu\u015f gibi anlataca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p>(Her an elektrikler kesilecekmi\u015f gibi seyredece\u011fim Fener\u2019in ma\u00e7lar\u0131n\u0131.)<\/p>\n<p>Her konu\u015fmadan sonra, bir daha konu\u015fmayacakm\u0131\u015f gibi susaca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p>Korkuyorum ama yaz\u0131yorum, bu gidi\u015fle s\u00f6zc\u00fcklere de gerek kalmayacak.<\/p>\n<p>(\u201cBin y\u0131ll\u0131k yorgunlu\u011fu \/ Nas\u0131l ta\u015f\u0131r kelimeler.\u201d)<\/p>\n<p>Okuma, anlama ve ya\u015fama k\u00f6r\u00fc olan insana umut ba\u011flamaya da gerek kalmad\u0131.<\/p>\n<p>Onu d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc kuyudan \u00e7\u0131karmaya da.<\/p>\n<p>Bu minvalde yazan, s\u00f6yleyen, t\u00fcrk\u00fc yakan dostlar\u0131n izniyle birka\u00e7 kelimelik teselli olarak son s\u00f6z\u00fc c\u00e2n\u0131m Cahit S\u0131tk\u0131\u2019ya veriyorum:<\/p>\n<p><b>Neden sonra fark\u0131na var\u0131yorsun<\/b><\/p>\n<p><b>Etraf\u0131ndaki korkun\u00e7 \u0131ss\u0131zl\u0131\u011f\u0131n.<\/b><\/p>\n<p><b>Y\u00e2r olsun, dost olsun, ne ar\u0131yorsun,<\/b><\/p>\n<p><b>Adresi belli mi vefas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n?<\/b><\/p>\n<p><b>A\u015fk, dostluk!.. Hepsi d\u00f6k\u00fcl\u00fcr yapraklar!<\/b><\/p>\n<p><b>\u00c7\u0131plak bir a\u011fa\u00e7 durgun suda aksin.<\/b><\/p>\n<p><b>Yaln\u0131zl\u0131k dedi\u011fin hayatta ba\u015flar;<\/b><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Michel Foucault\u2019nun insan bilimlerinin arkeolojisini yapan Kelimeler ve \u015eeyler adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131n ad\u0131yla; insana, hayata ve topluma bak\u0131\u015f\u0131m aras\u0131nda benzerlikler bulurum. Ben \u201ckelimeler ve di\u011ferleri\u201d diyorum, yazar \u201ckelimeler ve \u015feyler\u201d diyor. Uzak de\u011fil s\u00f6ylediklerimiz. Hatta iki kelime grubunun ayn\u0131 kap\u0131ya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6ylenebilir. Daha m\u00fchimi, merkezde \u201ckelimeler\u201d var ki bu durum nirengi noktas\u0131n\u0131n ortak oldu\u011funu g\u00f6sterir. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":908,"featured_media":49833,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,194,5],"tags":[1466,1336,1337,1378,1353,1398,1348],"class_list":["post-51136","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-guncel","category-kose-yazilari","tag-edebiyat","tag-geyve","tag-geyve-bogazi","tag-hasan-ozdemir","tag-karacam-koyu","tag-muharrem-dayanc","tag-sakarya"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51136"}],"collection":[{"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/908"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51136"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51136\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51137,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51136\/revisions\/51137"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/karacamkoyu.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}