Yazarl\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7erli bir meslek olamad\u0131\u011f\u0131 memleketlerde eli kalem tutan insanlar\u0131n ge\u00e7inebilmek i\u00e7in ba\u015fka bir me\u015fgalelerinin olmas\u0131 kan\u0131ksanm\u0131\u015f bir durum olsa gerek. Kitap yazmak kadar okuman\u0131n da zaman israf\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bu tip yerlerde kitap sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n belli bir say\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00e7ok m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yazarlar\u0131n hayata tutunmak i\u00e7in ek i\u015f yapmalar\u0131n\u0131 bir yere kadar anlar\u0131m da sevmedikleri ve \u00f6zellikle miza\u00e7lar\u0131na uygun olmayan alanlarda \u00f6m\u00fcr t\u00fcketmeleri i\u00e7imi ac\u0131t\u0131r. \u015eiir, roman, hik\u00e2ye yazmak, yani edebiyat\u0131n sanat y\u00f6n\u00fcnde at ko\u015fturmak isteyen birinin, pek de g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmadan bu edeb\u00ee t\u00fcrlerle aras\u0131na mesafe koyup edebiyat\u0131n bilim taraf\u0131n\u0131 se\u00e7mek zorunda kalmas\u0131 nas\u0131l bir \u00e7aresizliktir. Bu h\u00e2li ya\u015fayanlar\u0131n, i\u00e7lerindeki yarat\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn, heyecan\u0131n ve \u015fevkin her g\u00fcn biraz daha yok olu\u015funu duyumsamalar\u0131 kadar insan\u0131 a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7eken az his olsa gerek.<\/p>\n
Dil i\u015f\u00e7ili\u011finin bilim y\u00f6n\u00fcnde karar k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bilgiye, belgeye, neden-sonu\u00e7 ili\u015fkilerine, ispat gerektiren yarg\u0131lara-h\u00fck\u00fcmlere ula\u015fabilmek i\u00e7in yeni bir dizge, \u00fcslup, anlat\u0131m tarz\u0131 ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 in\u015fa etmeniz gerekir ki bu s\u00fcre\u00e7 temelde \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011fe ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa ihtiya\u00e7 duyan sanatsal perspektifin k\u00f6k\u00fcne kibrit suyu d\u00f6ker. Bir s\u00fcre sonra tek bir dize s\u00f6yleyemez, bir \u00f6yk\u00fcn\u00fcn kap\u0131s\u0131n\u0131 aralayamaz h\u00e2le gelirsiniz. Evet, bu u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131n ikisi de dille yap\u0131l\u0131r (sanat dili\/bilim dili) ama bu diller aras\u0131nda a\u015f\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan estetik ve alg\u0131 duvarlar\u0131 vard\u0131r. Bunu nereden mi biliyorum, b\u0131rak\u0131n o da bana kals\u0131n!<\/p>\n
O\u011fuz Atay Tutunamayanlar<\/em>\u2019da sanki bu ruh h\u00e2line (veya bu duvara) ayna tutar: \u201cHerkes istedi\u011fi mesle\u011fi se\u00e7ecektir. Ressam olmak isteyenler reklamc\u0131, yazar olmak isteyenler m\u00fchendis, mimar olmak isteyenler iktisat\u00e7\u0131, meyhaneci olmak isteyenler hukuk\u00e7u, hukuk\u00e7u olmak isteyenler tezg\u00e2htar, adam olmak isteyenler u\u015fak ve diledi\u011fi gibi ya\u015famak isteyenler rezil olmayacaklard\u0131r.\u201d Atay, yazar olmak isteyenler m\u00fchendis olmak zorunda kalmas\u0131n derken elbette kendisine ve kendisiyle ayn\u0131 kaderi ya\u015fayanlara g\u00f6nderme yapar ve son c\u00fcmleye \u201crezil olmak\u201d ifadesini benli\u011finin i\u00e7 sesi olarak yerle\u015ftirir. (D\u00fcnyan\u0131n en mutsuz insanlar\u0131 kendi mesleklerini se\u00e7emeyen insanlard\u0131r desem abartm\u0131\u015f olur muyum bilmem.)<\/p>\n \u201c\u015eair olmasayd\u0131n ne olmak isterdin?\u201d sorusuna hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden \u201cRessam!\u201d cevab\u0131n\u0131 veren Tevfik Fikret\u2019i, kendi f\u0131r\u00e7as\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p A\u015fiyan\u2019\u0131n\u0131n duvarlar\u0131n\u0131 s\u00fcsleyen tablolar tek tek do\u011frular. Orhan Pamuk da \u201croman\u201d sanat\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u201cresmi\u201d koymakta bir an teredd\u00fct etmez.<\/p>\n \u201c\u015eiir, roman, hik\u00e2ye yazar\u0131 olmasayd\u0131n\u0131z bunlar\u0131n yerine hangi sanat dal\u0131n\u0131 veya mesle\u011fi se\u00e7erdiniz?\u201d t\u00fcr\u00fcndeki sorulara en \u00e7arp\u0131c\u0131 cevaplardan birini Sait Faik vermi\u015ftir. Kendisiyle yap\u0131lan bir konu\u015fmada; \u201cHik\u00e2yelerimi ekseri herkesin aras\u0131nda, bir bal\u0131k\u00e7\u0131 kahvesinde ve evimde gece yar\u0131s\u0131ndan sonra annem uyurken yazar\u0131m.\u201d der ve pe\u015finden \u201cAdada oturuyorum. Denizi pek \u00e7ok severim, bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131 da \u00f6ylesine. Bal\u0131k\u00e7\u0131 kahvesine gider otururum. Oraya \u00e7e\u015fitli bal\u0131k\u00e7\u0131lar gelir, ben onlarla ahbapl\u0131k eder, kay\u0131klar\u0131yla denize \u00e7\u0131kar, onlar\u0131 avlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m.\u201d diye ekler. Konu\u015fmada bal\u0131k\u00e7\u0131 kahvelerini \u0131srarla \u00f6ne \u00e7\u0131karan Sait\u2019e bu yaz\u0131da bizi ilgilendiren soru \u00e7ok bekletmeden geliverir:<\/p>\n -Hik\u00e2yeci olmasayd\u0131n\u0131z ne olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcn\u00fcz?<\/b><\/p>\n \u00d6ncesinde verdi\u011fi yan\u0131tlarla okuru bu soruya verece\u011fi cevaba \u0131s\u0131nd\u0131ran yazar, yine d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ve kendisini tan\u0131mayanlar\u0131n tahmin edemeyecekleri c\u00fcmleler kurar:<\/p>\n -Kahveci. <\/b><\/p>\n Kahveci olmay\u0131 \u00e7ok isterdim. <\/b><\/p>\n Hem gene de istiyorum. <\/b><\/p>\n \u015e\u00f6yle deniz kenar\u0131nda sessiz bir kahvem olsun, oraya kim bilir ne \u00e7e\u015fitli insanlar gelip gidecek, ben onlar\u0131 tan\u0131yacak, sevece\u011fim.<\/b>[1]<\/a><\/p>\n <\/p>\n Sait, kahvehaneleri en saf haliyle insana a\u00e7\u0131lan kap\u0131lar\/kalpler gibi g\u00f6r\u00fcr. Sakin bir deniz kenar\u0131 ve toplumun her kesiminden (m\u00fctevaz\u0131) insanlar, g\u00fczel insanlar, sevilesi insanlar, hayat\u0131n zembere\u011fini sevmeye kuran insanlar\u2026<\/p>\n <\/p>\n (Sait, \u201cK\u00f6ye G\u00f6nderilen E\u015fek\u201d hik\u00e2yesinde Ramo\u2019nun getirildi\u011fi kahvehaneyi, bu mek\u00e2n\u0131 okurun zihninde canlanacak \u015fekilde \u015f\u00f6yle tasvir eder: \u201cRamo nahiyeye bir k\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc varm\u0131\u015ft\u0131. Hamallar onu iskeleden al\u0131p, do\u011fruca kahveye getirmi\u015flerdi. Bu kahve deniz kenar\u0131ndayd\u0131. \u00d6n\u00fc b\u00fcy\u00fck camlarla \u00f6rt\u00fcl\u00fc, denize naz\u0131rd\u0131. D\u0131\u015far\u0131da k\u0131\u015f k\u0131yamet, r\u00fczg\u00e2r, kar vard\u0131. A\u011fa\u00e7lar sallan\u0131yor, deniz ta kahvenin \u00f6n\u00fcndeki betona kadar her taraf\u0131 \u0131slat\u0131yordu. Fakat kahvenin i\u00e7i s\u0131cac\u0131kt\u0131. Bal\u0131k\u00e7\u0131lar alt\u0131 kol iskambil \u00e7eviriyorlar, hamallar altm\u0131\u015falt\u0131 oynuyorlard\u0131. Ramo\u2019nun bulundu\u011fu masada da bir s\u00fcr\u00fc hamal konu\u015fuyor, Ramo d\u0131\u015far\u0131ya bak\u0131yor, \u00e2deta a\u011fa\u00e7lar\u0131, r\u00fczg\u00e2r\u0131 ve denizi seyrediyordu. \u015ea\u015f\u0131rm\u0131\u015f \u00e7ocuk h\u00e2liyle cama elleriyle dokunuyor, hayretle bak\u0131yordu.\u201d[2]<\/a><\/p>\n <\/p>\n Hik\u00e2yelerinin merkezine k\u00fc\u00e7\u00fck insan\u0131 yerle\u015ftiren Sait\u2019in ana mek\u00e2nlar\u0131ndan birinin kahvehaneler olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Kahvehaneleri ikinci bir ev, kahvecileri ahbap edinenler yazar\u0131n ilgi alan\u0131na girer \u00e7\u00fcnk\u00fc bu insanlar hayat\u0131n i\u00e7indendir ve bunlar\u0131n hepsinin hik\u00e2yesi vard\u0131r. Muzaffer Uyguner\u2019in, Abas\u0131yan\u0131k\u2019\u0131n dedesi Sait (Seyit) A\u011fa\u2019n\u0131n d\u00f6nemin ayd\u0131n ki\u015filerinin u\u011fra\u011f\u0131 olan bir kahvehane i\u015fletti\u011fini s\u00f6ylemesi, yazar\u0131n bu mek\u00e2nlara olan ilgisini ne kadar a\u00e7\u0131klar bilemem ama bu t\u00fcr rivayetlerin oldu\u011funu bilmenizi isterim.[3]<\/a>\u00a0\u201cMahalle Kahvesi\u201d, \u201cEftalikus\u2019un Kahvesi\u201d, \u201cKarides\u00e7inin Evi\u201d, \u201cAlemda\u011fda Var Bir Y\u0131lan\u201d, \u201cK\u00f6ye G\u00f6nderilen E\u015fek\u201d, \u201cY\u00fcksekkald\u0131r\u0131m\u201d, \u201cCezayir Mahallesi\u201d, \u201cL\u00fczumsuz Adam\u201d, \u201cKumarbaz Hayri Efendi\u201d, \u201cBir Tak\u0131m \u0130nsanlar\u201d, \u201cGarson\u201d, \u201cAz \u015eekerli\u201d, \u201c\u00c7elme\u201d, \u201cGaz Sobas\u0131\u201d, \u201cK\u0131raathaneler\u201d gibi bir\u00e7ok hik\u00e2yede-yaz\u0131da kahvehane kavram\u0131n\u0131 k\u00f6y kahvehanelerinden \u015fehirlerdeki mahalle kahvehanelerine, kahveci tipolojilerinden yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki kahvelere, kahvecilere kadar geni\u015f perspektifte ele alan Sait\u2019in bu bahse g\u00f6sterdi\u011fi ilgi onun d\u00fcnyaya ve insana bak\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Bahsi bir yaz\u0131dan ve somut \u00f6rneklerden hareketle daha sarih k\u0131lmak isteriz.<\/p>\n Sait\u2019in \u201cK\u0131raathaneler\u201d[4]<\/a>\u00a0ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir yaz\u0131s\u0131 vard\u0131r ki sihirli bir g\u00fcc\u00fcm olsa bu metni kahvehaneye giren herkesin zihnine boca etmek isterim. \u0130sterim ki insanlar buran\u0131n gizil g\u00fcc\u00fcyle dertlerinden, s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan, buhranlar\u0131ndan ar\u0131ns\u0131nlar, her olumsuzlu\u011fu d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131p insan olduklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlas\u0131nlar. Ne kadar kat\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z bilemem ama padi\u015fahlar zaman\u0131ndan beri \u00e7ok da olumlu \u015f\u00f6hreti olmayan kahvehanelere itibar\u0131n\u0131 iade eder Sait. Mehmet \u00c2kif\u2019e cevap vermek ister gibidir de. Bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken \u00c2kif\u2019in Mill\u00ee M\u00fccadele y\u0131llar\u0131nda kahvehane kahvehane dola\u015f\u0131p insanlar\u0131 as\u0131rl\u0131k uykular\u0131ndan uyand\u0131rma \u00e7abalar\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyorum. \u00d6yle kahvehane deyip ge\u00e7memek l\u00e2z\u0131m anlayaca\u011f\u0131n\u0131z.<\/p>\n Sait yaz\u0131n\u0131n daha giri\u015finde \u00fcniversitelerle k\u0131raathaneleri birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ona g\u00f6re \u201cadam\u0131 adam eden yerlerden biri \u00fcniversitedir.\u201d (Ke\u015fke \u201cadam\u201d de\u011fil \u201cinsan\u201d deseydi.) Bu \u00e7arp\u0131c\u0131 ifadeden sonra \u00f6yle bir c\u00fcmle kurar ki metnin g\u00fczerg\u00e2h\u0131 kendili\u011finden olu\u015fur. \u201cK\u0131raathanelere girmemi\u015f bir \u00fcniversitelinin tahsilini yar\u0131m sayar\u0131m.\u201d (s. 182) \u00d6yledir de ger\u00e7ekten. Zaman\u0131 biraz geriye sard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00f6zellikle Beyaz\u0131t ve Laleli \u00e7evresindeki k\u0131raathaneler uzun zaman derslerde ikmal edilemeyen irfan\u0131n tahsil edildi\u011fi yerler olmu\u015ftur. (K\u00fcll\u00fck, \u0130kbal, Meserret, Eftalikus ve \u00c7\u0131naralt\u0131 Kahvehaneleri, Acem\u2019in Kahvesi, Marmara ve Adliye K\u0131raathaneleri…) Sait, bu anahtar ifadenin devam\u0131nda \u00fcniversitenin \u00f6ne \u00e7\u0131kan unvan ve makamlar\u0131na da g\u00f6nderme olarak okunabilecek kelimeler kullan\u0131r. \u201cBu, dekans\u0131z, do\u00e7entsiz, b\u00fct\u00e7esiz, fak\u00fcltesiz, tamamen muhtar \u00fcniversitelerin tavla \u015fak\u0131rt\u0131lar\u0131 aras\u0131nda; g\u00f6ren bir g\u00f6z, i\u015fiten bir kulak bir memleketin insanlar\u0131n\u0131n nabz\u0131n\u0131 tutabilir\u2026\u201d (s. 182)<\/p>\n Hemen ikinci paragrafta Sait\u2019i tan\u0131yanlar bahsin bal\u0131k\u00e7\u0131 kahvelerine gelece\u011fini bilirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc yazar i\u00e7in hayat\u0131n merkezinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak deniz (ada) ve bal\u0131k vard\u0131r, bir de bunlar\u0131n dilinden anlayanlar. Bu bal\u0131k\u00e7\u0131 kahvehaneleri usta \u00e7\u0131rak ili\u015fkisinin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6steri\u015fsiz e\u011fitim<\/a>kurumlar\u0131 gibidir de Sait\u2019e g\u00f6re. \u201cBir bal\u0131k\u00e7\u0131 oltas\u0131n\u0131n d\u00fc\u011f\u00fcmlerini atmay\u0131 hi\u00e7bir memlekette tahsil edemezsiniz. Ama bir bal\u0131k\u00e7\u0131 kahvesinde, kocaman, nas\u0131rl\u0131 bir bal\u0131k\u00e7\u0131 eli, size bunu iki dakikada \u00f6\u011fretir. Bir bal\u0131k\u00e7\u0131 d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc atman\u0131n o kadar m\u00fchim bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sananlara ac\u0131r\u0131m. Hayat insan\u0131 yaz\u0131c\u0131l\u0131ktan bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011fa, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131ktan yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc zaman manas\u0131n\u0131 al\u0131r.\u201d (s. 182-183) Sait, hayatla tamamlanmayan e\u011fitimin ne kadar eksik kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r gibidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hayat\u0131n s\u0131rr\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131larda (inceliklerde) arayan ve bulan insand\u0131r o.<\/p>\n Ger\u00e7ekten de k\u00fc\u00e7\u00fck yerler, insanlar ve d\u00fcnyalar b\u00f6yledir.<\/p>\n Bir kahvehaneye y\u00fcksek sesle selam vererek girdiniz mi, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z anl\u0131k s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00e7\u00f6zmenize arac\u0131l\u0131k edecek insanlara kap\u0131n\u0131z\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f olursunuz. Suyunuz mu akm\u0131yor, borular\u0131n\u0131z m\u0131 dondu, lavabonuz m\u0131 t\u0131kand\u0131, sigortan\u0131z m\u0131 att\u0131, r\u00fczg\u00e2r kiremitlerinizi mi u\u00e7urdu, bodrum kat\u0131n\u0131z\u0131 su mu bast\u0131 hi\u00e7 korkmay\u0131n i\u00e7ten bir selamdan sonra b\u00fct\u00fcn kahvehane ahalisi sizin i\u00e7in seferber olacakt\u0131r. Bizim k\u00f6yden yol ge\u00e7er ve k\u00f6y\u00fcn etraf\u0131 ormanlarla \u00e7evrilidir. Bir kaza<\/a> m\u0131 oldu veya biri yolda m\u0131 kald\u0131, uzaklarda bir yerlerde dumanlar m\u0131 y\u00fckseliyor, b\u00fct\u00fcn kahvehane ahalisi oraya ko\u015fu\u015fturur. \u0130\u015fim var diyemezsiniz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ahali b\u00f6yle durumlarda yard\u0131ma ko\u015fmayan\u0131n defterini d\u00fcrer. O kahvehaneye bir daha kolay kolay giremezsiniz. Kahvehanenin yaz\u0131l\u0131 olmayan kurallar\u0131 vard\u0131r yani. Mahallede cenaze varsa televizyonlar kapan\u0131r, y\u00fcksek sesle konu\u015fulmaz. D\u00fc\u011f\u00fcn veya e\u011flence varsa ertelenir. Bir s\u00fcreli\u011fine de olsa hayat durur anlayaca\u011f\u0131n\u0131z. \u0130nsan oldu\u011funuzu hat\u0131rlar, ac\u0131n\u0131z\u0131n dinmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n <\/p>\n Devam edelim.<\/p>\n Sait bizi kahvehaneye sokar, \u00e7ay\u0131na oynanan tavlada yanc\u0131 oluruz bir s\u00fcre. Bir anda sinirlenen insanlar\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede nas\u0131l sakinle\u015ftiklerine, kin tutmadan ya\u015faman\u0131n ne demek oldu\u011funa tan\u0131kl\u0131k ederiz. Bu mek\u00e2nlar her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncenin, hayalin m\u00fc\u015fteri buldu\u011fu yerlerdir de. Siyasi, ekonomik, toplumsal, bireysel bir\u00e7ok sorun o g\u00fcne kadar kimsenin akl\u0131na gelmeyen y\u00f6ntemlerle \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcverir buralarda. Siz bile inanamazs\u0131n\u0131z, nas\u0131l kendinizi kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131za bu u\u00e7uk d\u00fc\u015f\u00fcncelere. Hayal, hayat\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcp\u00fcr\u00fcr gider bu mek\u00e2nlarda. \u201cNe \u015feker s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 kal\u0131r, ne arpa ekme\u011fine talim etmenin b\u0131kk\u0131nl\u0131\u011f\u0131, ne tuz k\u0131tl\u0131\u011f\u0131, ne kur\u015funkalem buhran\u0131.\u201d<\/p>\n Sait \u201cK\u0131raathaneler\u201d yaz\u0131s\u0131n\u0131n son paragraf\u0131n\u0131 \u201c \u0130stanbul<\/a>\u201d \u00fczerinden bir sonuca ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ama siz \u201c\u0130stanbul\u201d yerine ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z yeri yaz\u0131n, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler sizin duygular\u0131n\u0131za da ya\u015fant\u0131n\u0131za da terc\u00fcman olur. Veya en az\u0131ndan hasretinizi dindirir bir s\u00fcre. Sait bu paragrafta mek\u00e2nlar\u0131, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir yakla\u015f\u0131mla s\u0131n\u0131fsal alg\u0131lara g\u00f6re de kategorize eder, kahvehaneleri bir kere daha ba\u015f tac\u0131 etmeyi unutmadan:<\/p>\n \u201cSo\u011fuk, temiz, beyaz mermerli, ince belli \u00e7ay bardakl\u0131, mavi, sar\u0131, turuncu fincanl\u0131, k\u00f6yl\u00fc, zay\u0131f garsonlu, sar\u0131 y\u00fczl\u00fc ocak\u00e7\u0131l\u0131 \u0130stanbul k\u0131raathaneleri! \u0130stanbul\u2019u, \u0130stanbul halk\u0131n\u0131, derdini, zevkini, bilgisini, dirayetini, zek\u00e2s\u0131n\u0131, sinemalardan, y\u0131l\u0131\u015f\u0131k, ciddi tiyatrolardan, plajlardan, d\u00fckk\u00e2nlardan, hatta evlerden daha \u00e7ok siz temsil ediyorsunuz. Siz birer tembel yata\u011f\u0131 de\u011fil, birer muhtar \u00fcniversitesiniz. \u00dcniversiteden daha muhtars\u0131n\u0131z.\u201d (s. 185)<\/p>\n Sait\u2019in 1948 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 bu yaz\u0131da \u201cmuhtar\u201d kelimesini \u0131srarla kullanmas\u0131ndan i\u015fkillenmedim de\u011fil. Kahvehanelerin, hem \u00f6zg\u00fcr, hem \u00f6zerk, hem ba\u011f\u0131ms\u0131z olmakla beraber s\u0131n\u0131fsal ayr\u0131m g\u00f6zetmeyen her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnceye a\u00e7\u0131k yerler olarak g\u00f6r\u00fclmeleri ve bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00fcniversitelerden daha \u00a0\u201cmuhtar\u201d mek\u00e2nlar olarak nitelendirilmeleri, \u00fczerinde ayr\u0131ca durulmas\u0131 gereken bahis gibi geliyor bana.<\/p>\n Ben Sait\u2019in kahveci olmak istemesini, en genel anlam\u0131yla t\u00fcm s\u0131n\u0131fsal, toplumsal, bireysel ayr\u0131l\u0131k ve ayr\u0131cal\u0131klara s\u0131rt \u00e7evirerek, hatta kar\u015f\u0131 durarak \u201cinsan olmay\u0131-insan kalmay\u0131\u201d istemek olarak anl\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck yerlerde kahvehaneler h\u00e2l\u00e2 mahallelerin (k\u00f6ylerin) \u00f6nc\u00fc karakollar\u0131 durumundad\u0131r. Herkesin birbirini tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bu gibi yerlere ilk defa gelen birine \u201cho\u015f geldiniz\u201d denir ve hemen bir bardak s\u0131cak \u00e7ay ikram edilir. Sebeb-i ziyareti sorular misafire, bir \u015feye ihtiyac\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o yabanc\u0131 bir mahallenin (veya bir k\u00f6y\u00fcn) ortak misafiridir art\u0131k. Sait\u2019in bu mek\u00e2nlar\u0131, sinemalar\u0131n, tiyatrolar\u0131n, plajlar\u0131n, hatta d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n ve evlerin \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131n arkas\u0131nda hangi d\u00fc\u015f\u00fcnceler vard\u0131r bunu az \u00e7ok tahmin edebiliyoruz ama kendisinin de s\u0131k s\u0131k gitti\u011fi bu t\u00fcr mek\u00e2nlarla ilgili bu g\u00f6ndermesinin mazmununu her y\u00f6n\u00fcyle \u00e7\u00f6zebilmi\u015f de\u011filiz. Sait bu, kendisine de k\u0131zm\u0131\u015f olabilir, yak\u0131n\u0131ndaki birinin bir davran\u0131\u015f\u0131na da.<\/p>\n T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr ve edebiyat\u0131nda kahvehanelere bak\u0131\u015ftaki da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 daha iyi anlamak, i\u00e7ten ve d\u0131\u015ftan nazarlar\u0131 dikkatle s\u00fczmek i\u00e7in Yahya Kemal\u2019den k\u00fc\u00e7\u00fck bir iktibas yapmak isteriz.<\/p>\n \u00dcstat diyor ki:<\/p>\n \u201cGen\u00e7 sanatk\u00e2rlar milletin sam\u00eem\u00ee seslerini sokaklarda, \u00fccr\u00e2 mahallelerde, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde, kahveh\u00e2nelerde, panay\u0131rlarda, cen\u00e2ze \u00e7\u0131kan evlerde araya araya bulur, sahnede tenemm\u00fcv ettirir (geli\u015ftirip b\u00fcy\u00fct\u00fcr\/olgunla\u015ft\u0131r\u0131r), on seneye kalmaz tumturaktan \u00e2r\u00ee (ar\u0131nm\u0131\u015f), mill\u00ee bir tem\u00e2\u015f\u00e2 lis\u00e2n\u0131na s\u00e2hip oluveririz.\u201d[5]<\/a><\/p>\n <\/p>\n Sait\u2019in \u00f6rnek ve do\u011fal ya\u015fam alan\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc mek\u00e2nlara\/ortamlara Yahya Kem\u00e2l uzaktan bakar ve buralar\u0131 tema\u015fa edilen, seslerine kulak verilen yerler olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ilkini i\u00e7ten ikincisini biraz \u00fcstten bak\u0131\u015f olarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n B\u00f6yle bir kahvehane yaz\u0131s\u0131n\u0131 Kara\u00e7am\u2019da bir ara bu mesle\u011fi yapan Kadir abimin \u00e7aylar\u0131 i\u00e7in s\u00f6yledi\u011fim k\u00fc\u00e7\u00fcrek bir \u015fiirle bitirmek isterim.<\/p>\n Renginden kokusuna, tad\u0131ndan u\u00e7uculu\u011funa, deminden sunumuna, suyundan ideal s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na kadar bende efsane hissi uyand\u0131ran bu \u00e7ay i\u00e7in, l\u00e2y\u0131k olmasa da, \u015f\u00f6yle demi\u015ftim:<\/p>\n <\/p>\n Bir mucizedir \u00e7ay,<\/b><\/p>\n Elimizi yakarken,<\/b><\/p>\n \u0130\u00e7imizi serinletmesi bundand\u0131r.<\/b><\/p>\n \u00a0<\/b><\/p>\n Sohbet medeniyetinin y\u00e2ran meclisleridir kahvehaneler.<\/p>\n B\u00fcy\u00fcmemin, sosyalle\u015fmenin, toplum i\u00e7ine \u00e7\u0131kman\u0131n mek\u00e2nlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n Belki de hepsinden \u00f6nemlisi kamuoyunun olu\u015ftu\u011fu yerlerdir.<\/p>\n Bu y\u00fczden Sait\u2019in bu konuda s\u00f6ylediklerini ciddiye almak gerekir.<\/p>\n <\/p>\n G\u00f6n\u00fcl ne kahve ister ne kahvehane,<\/b><\/p>\n G\u00f6n\u00fcl sohbet ister\u2026<\/b><\/p>\n \u00a0<\/b><\/p>\n Ve b\u00fct\u00fcn yollar \u201cSisam Ada\u201ds\u0131na \u00e7\u0131kar.<\/p>\n [1]<\/a>\u00a0Sait Faik Abas\u0131yan\u0131k, \u201cSait Faik\u2019le Son R\u00f6portaj\u201d, A\u00e7\u0131k Hava Oteli \/ Konu\u015fmalar Mektuplar<\/em>, Konu\u015fan: G\u00fclen Erdal (1954), Bilgi Yay\u0131nevi, \u0130stanbul 1999, s. 154.<\/p>\n<\/div>\n
\n